Nisan 1986'da Sovyetler Birliği'nin Çernobil kentinde insanlık tarihinin en kötü nükleer felaketlerinden biri yaşanır. Ardından birçok kahraman, sonraki günlerde, haftalarda ve aylarda hayatını tehlikeye atar.
Oyuncular: Jared Harris (Valery Legasov), Stellan Skarsgård (Boris Shcherbina), Emily Watson (Ulana Khomyuk), Paul Ritter (Anatoly Dyatlov), Jessie Buckley (Lyudmilla Ignatenko), Adam Nagaitis (Vasily Ignatenko), Sam Troughton (Alexandr Akimov), Robert Emms (Leonid Toptunov)
Yaratıcı: Craig Mazin · Yönetmen: Astrid Sieben, Brett Thomas, David Meanti · Yapımcı: Carolyn Strauss, Charlotte Laing, Chris Fry
Çernobil'in sonraki yıllarda kaç kişinin ölümüne yol açtığı hiçbir zaman kesin olarak bilinemeyecek; çünkü Kremlin'in 1988 tarihli bir kararnamesi, doktorların radyasyonu ölüm ya da hastalık nedeni olarak yazmasını yasakladı.
Çernobil ve çevresinin temizliğine gönderilen askerlere birer şişe votka veriliyordu; bir dönem alkolün radyasyon zehirlenmesini yavaşlattığına inanılıyordu. Bugün etkisinin çok az olduğu biliniyor.
Şaşırtıcı ama gerçek: 1986'da 4. Reaktör patladıktan sonra Çernobil'deki öteki üç reaktör çalışmayı ve personelle işletilmeyi sürdürdü. 2. Reaktör 1991'de bir yangının ardından, 1. Reaktör 1996'da yabancı hükümetlerin baskısıyla, 3. Reaktör ise 2000'de kapatıldı. Tesisin radyasyon koruması gerektirmeyecek şekilde sökülmesini kapsayan hizmetten çıkarma süreci 2024 itibarıyla sürüyor; tahminlere göre bu iş felaketten 79 yıl sonra, ancak 2065'te tamamlanabilecek.
Santrale yaklaşık 2 km uzaklıktaki Pripyat, 27 Nisan 1986'da terk edildiği haliyle neredeyse hiç değişmeden duruyor. Sovyet yetkilileri saat 14.00 civarında, yalnızca üç saat önceden haber vererek geçici, üç günlük bir tahliye emri verdi ve halktan yalnızca en gerekli kişisel eşyalarını almalarını istedi. Kısa süre sonra döneceklerine inanan sakinler gidince şehir olduğu gibi kaldı. Temizlik sırasında mobilyaların, arabaların ve öteki eşyaların çoğu yasadışı yollarla yağmalanıp yasak bölgeden çıkarıldı; bu yağma bugün de sürüyor.
Şaşırtıcı bir şekilde, Chernobyl'da geri kalan üç reaktör, 1986 yılında 4 No'lu Reaktör'ün patlamasından sonra çalışır durumda kaldı ve personelle donatıldı. Chernobyl 2 No'lu Reaktör 1991'deki bir yangının ardından, 1 No'lu Reaktör, yabancı hükümetlerin baskısından sonra 1996'da kapatıldı ve 3 No'lu Reaktör 2000 yılında kapatıldı. Radyasyondan korunma gerektirmeyecek kadar sökülmesi 2024 yılı itibarıyla devam ediyor. Afetten 79 yıl sonra yani 2065 yılına kadar hizmetten çıkarmanın tamamlanamayacağı tahmin ediliyor.
Ekranda oyuncular doğal aksanlarıyla İngilizce konuşuyorlar. Ancak yapay yollarla duyulan tüm konuşmalar Rusçadır. Radyo, acil telefon görüşmesi kayıtları, Sovyet televizyon haberleri ve genel seslendirme sistemleri aracılığıyla yapılan duyurular aracılığıyla duyuluyorsa tüm diyaloglar Rusçadır. Bu kongre sayesinde yapımcılar, arşivlerden alınan yangın operasyon görevlilerinin gerçek kayıtlarını yeniden yayınlayabildiler.
Craig Mazin, karakterlerin birbirlerine hitap etme biçiminde özgünlük arasa da, Rusça'da her zaman doğru resmi adresin kullanılmasını tercih etmediğini söyledi; bu adreste, bir meslektaş veya üstten, unvan ve soyadı yerine adları ve soyadıyla bahsedilir. Örneğin Legasov, Shcherbina'ya Yoldaş Shcherbina olarak değil, Boris Yevdokimovich olarak hitap edecekti. Doğruluğuna rağmen Mazin, bunun Batılı izleyiciler için fazla dikkat dağıtıcı olduğunu ve bir düzeyde kafa karışıklığı yaratacağını hissetti.
Chernobyl felaketi, son bölümün sonsözünde de belirtildiği gibi, Sovyetler Birliği'nin çöküşüne yol açan başlıca faktörlerden biridir.
Jared Harris (Valery Legasov) ve Adam Nagaitis (Vasily Ignatenko) ayrıca The Terror'un (2018) 1. Sezonunda sırasıyla Francis Crozier ve Cornelius Hickey olarak birlikte çalıştı.
Reaktörün su tahliye vanalarını açmak için gönüllü olan Alexei Ananenko, Valeri Bespalov ve Boris Baranov, felaketin hemen ardından ölecekleri yönündeki yaygın kanının aksine hayatta kaldılar. Baranov 2005 yılında kalp krizinden hayatını kaybederken, diğer iki isim dizinin yayınlandığı tarihte hala hayattaydı.
Sakinlerin yangını bir demiryolu köprüsünden izlediği 'Ölüm Köprüsü' sahnesi dizide yer alsa da, tarihçilerin çoğu burada kitlesel ölümler yaşandığına dair anlatılanları bir şehir efsanesi olarak nitelendiriyor.
Dizi, 'Yalanların bedeli nedir?' sorusuyla başlayıp aynı soruyla biten döngüsel bir kurguya sahip. 5. bölümdeki kontrol odası flashback'i, doğrudan 1. bölümün açılış sahnesine bağlanarak anlatıyı tamamlıyor.
Dizide bir askeri canlandıran Alexej Manvelov, yalnızca oyunculuğuyla değil, sesindeki o tekinsiz tınıyla da yapımın atmosferine katkıda bulunuyor; soundtrack albümünde yer alan 'Black Raven' parçasının vokalleri bizzat ona ait.
Dizinin her bölümüyle eş zamanlı olarak HBO, "The Chernobyl Podcast" adlı bir podcast yayınladı. Yaratıcı ve senarist Craig Mazin, Peter Sagal ile yapım ve yazım sürecinin perde arkasını, tarihsel gerçekleri ve karakterlerin arkasındaki hikâyeleri anlattı. Dizinin temelindeki yalan teması nedeniyle Mazin, bu podcast ile tarihsel gerçeklerle kurgu arasındaki farkları ve neden bazı unsurların değiştirildiğini açıklamayı amaçladı.
Yapım Hikâyesi 9
Kremlin yanlısı medya Çernobil felaketinin boyutunu inkâr etmeyi, abartıldığını söylemeyi sürdürüyor; devlet medyası çok sayıda lösemi vakası gibi "efsanelerle" alay ediyor. Rus hükümetinin bazı kesimleri bu mini diziden öyle rahatsız oldu ki devlet kanalı NTV olayların daha "vatansever" bir anlatımını hazırlamaya girişti; bu yapım, santrali sabote etmek için Çernobil'de bir CIA ajanı bulunduğu komplo teorisine dayanan tamamen kurgusal bir hikâye anlatıyor.
HBO, diziyle paralel olarak her bölümden sonra o bölüme ayrılmış "The Chernobyl Podcast" adlı bir podcast yayınladı. Podcast'te yaratıcı ve senarist Craig Mazin, Peter Sagal'la senaryo ve yapımın perde arkasına dair pek çok ayrıntıyı konuştu; bölümün hikâyesinin ve karakterlerinin arkasındaki tarihi ve gerçek olayları daha ayrıntılı anlattı. Dizinin temelindeki yalan teması yüzünden Mazin, podcast'i özellikle tarihi gerçeklerle kurgu arasındaki farkları ele almak, hangi öğelerin kurgu olduğunu ve nedenini açıklamak için yapmaya karar verdi.
Bazı aşırı milliyetçiler mini diziye itiraz etse de Rusya Kültür Bakanı Vladimir Medinskiy diziyi övdü; yapımın "ustalıkla" ve Sovyet halkına saygıyla çekildiğini söyledi. Medinsky'nin babası da tasfiye görevlisi olarak çalışmıştı.
Craig Mazin karakterlerin birbirine hitabında sahicilik arasa da Rusçadaki doğru resmi hitap biçimini her zaman kullanmamayı seçtiğini söyledi. Bu biçimde bir akrana ya da üste unvan ve soyadıyla değil, adı ve baba adıyla seslenilir; örneğin Legasov, Shcherbina'ya "Yoldaş Shcherbina" değil "Boris Yevdokimovich" derdi. Bu doğru olsa da Mazin bunun Batılı izleyiciler için fazla dikkat dağıtıcı olacağını ve kafa karıştıracağını düşündü.
Jared Harris'in anlattığına göre Valery Legasov aslında Daniel Day-Lewis düşünülerek tasarlanmıştı; ama Day-Lewis dizinin duyurusundan bir ay önce oyunculuğa veda etti. Harris ile Day-Lewis daha önce Lincoln'de (2012) karşı karşıya gelmişti: Harris General Ulysses S. Grant'i, Day-Lewis Abraham Lincoln'ü oynamıştı.
Sovyet döneminde yaşamış Ukraynalı bir kadın, diyalogların ve küçük ayrıntıların döneme uygun olması için bütün senaryoları inceledi. Yaratıcı ve senarist Craig Mazin, "Yoldaş" hitabının bu kadar yaygın kullanıldığını bilmiyordu.
Bu mini dizinin müziklerini aslında besteci Jóhann Jóhannsson yapacaktı, ama hayatını kaybetti. Müzikleri sonunda onun uzun yıllık dostu ve çalışma arkadaşı Hildur Guðnadóttir besteledi.
Yaratıcı ve senarist Craig Mazin başta karakterlerin Rus aksanıyla konuşmasını istiyordu, ama oyuncu seçimi başlayınca aksanların oyuncuların dikkatini dağıttığını görüp bu fikirden hemen vazgeçti.
Kremlin yanlısı medya, Chernobyl'daki felaketin boyutunu inkar etmeye devam ediyor ve bunun abartıldığını söylüyor; devlet medyası "myths,"'la çok sayıda lösemi gibi alaylar yapıyor. Rus hükümetinin bazı kesimleri bu mini diziden o kadar memnun değildi ki, devlet televizyon kanalı NTV, bir CIA ajanının Chernobyl'da tesisi sabote etmek için bulunduğuna dair bir komplo teorisine dayanan tamamen kurgusal bir hikaye içeren, olaylara ilişkin kendi "patriotic" anlatımını üretiyor.
Kamera Arkası 3
Çekimler 13 Mayıs 2018'de Litvanya'nın Vilnius kentindeki Fabijoniskes semtinde başladı. Sovyet havasını olduğu gibi koruduğu için Ukrayna'daki Pripyat'ı canlandırmak üzere kullanılan bu yerleşim alanının ardından yapım mart sonunda Visaginas'a taşındı. Orada, hem Çernobil'de hem Ignalina'da kullanılan RBMK reaktör tasarımı ve görsel benzerliği yüzünden zaman zaman "Çernobil'in kardeşi" denen, hizmetten çıkarılmış Ignalina Nükleer Santrali'nin hem dışında hem içinde çekim yapıldı.
Dizi için özgün bir müzik yaratmak isteyen besteci Hildur Guðnadóttir, dizinin büyük kısmının çekildiği Litvanya'daki hizmet dışı Ignalina Santrali'ne gitti. Orada ses kayıt uzmanı Chris Watson ve müzik yapımcısı Sam Slater'ın yardımıyla özgün ortam sesleri kaydetti. Stüdyoya dönünce saatlerce süren kayıtları dinleyip bunlardan ses örnekleri çıkardılar; dizinin müziklerinin çoğunu bu kayıtlardan besteledi.
Ekranda oyuncular kendi aksanlarıyla İngilizce konuşuyor; ama bir cihazdan duyulan bütün konuşmalar Rusça. Radyodan, acil çağrı kayıtlarından, Sovyet televizyon haberlerinden ve anons sistemlerinden gelen bütün diyaloglar Rusça. Bu kural sayesinde yapımcılar, arşivden çıkarılan itfaiye santral memurlarının gerçek kayıtlarını da kullanabildi.
Karakterler ve Oyuncular 2
Başkarakterlerin çoğu gerçek kişiler olsa da Ulana Khomyuk, Çernobil felaketini çözmek ve araştırmak için çalışan onlarca Sovyet bilim insanını temsil eden bir bileşik karakter; "onların bağlılığını, gerçeğe ve insanlığa hizmetini onurlandırmak" için yazıldı.
Eski Sovyet generali Nikolai Tarakanov (Ralph Ineson), dizi yayınlandıktan sonra Rus kamuoyunu büyüleyen yapım hakkında pek çok röportaj verdi. Birkaç küçük ayrıntıya takılsa da diziyi ve olayların ele alınışını övdü, kendisinin doğru yansıtıldığını söyledi. 2019'da 85 yaşında olan Tarakanov, Çernobil'de maruz kaldığı radyasyona bağlı kronik bir hastalıkla mücadele ediyor.
Derin Anlam 5
Blu-ray ekstralarında Jared Harris, 2. bölümdeki bir sahnenin önemini anlatıyor: Valery Legasov otel barında endişeli bir çifte Çernobil'de hiçbir sorun olmadığını söyleyerek yalan söyler. Harris'e göre bu, Legasov'un masum bir seyirci olmaktan çıktığı an; o andan sonra felaketin sonuçlarından kendini doğrudan sorumlu hissetmeye başlıyor.
Legasov ve ötekiler birkaç kez "apparatchik" kelimesini kullanıyor. Apparatchikler Komünist Parti'nin ömür boyu üyesi olan üst düzey görevlilerdi; kısacası yüksek maaşlı bürokratlar.
Sovyet döneminde yaşayan Ukraynalı bir kadın, diyalogların ve küçük ayrıntıların o döneme uygun olduğundan emin olmak için her senaryoyu analiz etti. Yaratıcı/yazar Craig Mazin, "Comrade"'nin bir adres stili olarak gerçekten bu kadar yaygın şekilde kullanıldığından habersizdi.
İtfaiyeci Vasily Ignatenko'nun eşi Lyudmila'nın trajik hikayesi, 2001 yapımı İsveç belgeseli 'Ljudmilas röst'e de konu olmuştu. Radyasyon zehirlenmesi nedeniyle eşini ve kızını kaybeden Lyudmila, bugün oğluyla birlikte Ukrayna'da yaşamını sürdürüyor.
Ulana Khomyuk karakteri, felaketi araştıran birçok Sovyet bilim insanını temsil eden kurgusal bir birleşimdir. Bu karakter, gerçeklerin ortaya çıkarılmasına adanmış tüm bilim insanlarını onurlandırmak için yaratılmıştır.
Kariyer ve Ödüller 1
Mini dizinin popülerliği, prömiyerinden sonraki aylarda Çernobil ve Pripyat'a gelen turist sayısını yüzde 30-40 artırdı. Çernobil Yasak Bölgesi özellikle 2011'den sonra sevilen bir "karanlık turizm" durağı olmuş, her yıl binlerce kişiyi terk edilmiş Pripyat'ı ve Çernobil nükleer santralini görmeye çekmişti. Turlar popüler olsa da Ukrayna'daki savaş yüzünden şu an durdurulmuş durumda (2026 itibarıyla).
Spoiler içeren bilgiler
Spoiler içerir · Derin Anlam
İlk bölümde bir kalabalık, rüzgârın taşıdığı radyoaktif parçacıklar sessizce üzerlerine yağarken bir demiryolu köprüsünde durup felaketi izler. Tehlikeden habersiz, bu "neşeli" gösteriyi saf bir merakla seyrederler. Bir adam ile bebeği sonra bir hastane sahnesinde tedavi için yalvarırken görülür. Son bölümün kapanışında burasının, hiçbiri hayatta kalmadığı için "Ölüm Köprüsü" diye anıldığı söylenir. Bazıları ise sakinlerin çoğu olay sırasında uyuduğu için bu hikâyeyi bir şehir efsanesi sayıyor.
Spoiler içerir · Karakterler ve Oyuncular
Trajik akıbetiyle itfaiyeci Vasily Ignatenko'nun (Adam Nagaitis) hamile eşi Lyudmila Ignatenko (Jessie Buckley), Ljudmilas röst (2001) adlı İsveç yapımı bir belgesele konu oldu. 1983'te evlenen genç çift, 26 Nisan 1986'nın o kader sabahında Vasily'nin ailesini ziyaret etmek için Belarus'a gitmeyi planlıyordu. Bu dizi yayınlandığında Lyudmilla, kocasını ve kızını radyasyon zehirlenmesi yüzünden kaybettikten sonra Ukrayna'da oğluyla birlikte yaşıyordu.
Spoiler içerir · Göndermeler ve Referanslar
Pripyat tahliye edilirken acil durum devriyelerinin kaydedip yayınladığı gerçek anons, ikinci bölümün son anlarında duyulanla aynı.
Spoiler içerir · İlginç Bilgiler
Pripyat şehri tahliye edilirken acil durum devriyeleri tarafından kaydedilen ve yayınlanan orijinal mesaj, ikinci bölümün son anlarında duyulan mesajla aynı.
Ölçüm çerezi, kabul edene kadar yazılmaz. Ayrıntı gizlilik sayfasında.
Popüler ve son eklenenler
Yalnızca başlıklarda değil, bilgi maddelerinin içinde de arar — örneğin dublör, ilk seçilen oyuncu, gizli gönderme.
