Ünlü oyun ve senaryo yazarı David Mamet'ın bir eserinden uyarlanan filmin tamamı 2 gün içerisinde geçiyor. Bir grup emlak pazarlamacısı bağlı oldukları şirket tarafından eğer adamakıllı birer satış yapmazlarsa kovulacaklarını anlıyorlar. Bu bir grup emlak satıcısının o akşam yaşadığı çelişkiler ve ayakta kalabilmek için verdikleri haybeye mücadele içlerinden bazılarını çalıştıkları büroyu soymaya bile itecektir. Özellikle yıldız oyuncu kadrosuyla dikkat çeken film başarılı bir tiyatro uyarlaması olarak biliniyor?
"Fuck" kelimesi ve türevleri filmde 138 kez söyleniyor.
Filmdeki en büyük maliyet, filmin ilk yarısındaki yağmur efektleriydi.
1998 yılında Inside the Actors Studio'da (1994) yer aldığı sırada hangi mesleği yapmak istemediği sorulduğunda Jack Lemmon, "Salesman" cevabını verdi.
GQ röportajına göre Robert De Niro ve Al Pacino, James Foley'in direktör olarak göreve gelmesinden önce proje üzerinde birlikte çalışıyorlardı. De Niro, Shelley Levene rolüyle ilgilenirken, Pacino da Ricky Roma rolünde yer aldı.
Mamet, senaryoda oyun metnini önemli ölçüde genişletti; Alec Baldwin'in unutulmaz giriş konuşması ve Jack Lemmon'ın müşteri telefonları, hastane aramaları ile oltacı adama yaptığı satış ziyareti gibi sahneler ekleyerek satıcılar üzerindeki baskıyı daha derinlemesine işledi.
Yönetmen Irvin Kershner 1985'te oyunu filme çekmek istedi ve arkadaşı yapımcı Jerry Tokofsky'i okumaya ikna etti; Tokofsky çok beğenip ortağı Stanley R. Zupnik'le birlikte projeyi başlattı, ancak Kershner ilerleme olmayınca 1989'da ayrıldı, Tokofsky ve Zupnik ise devam etti.
Filmde ana karakterlerden biri güçlü bir konuma geçtiğinde sakız çiğner. Örneğin Ricky, Moss'un tavrıyla dalga geçerken; Levene, Ricky ofise alındıktan sonra Williamson'a hakaret ederken; Williamson ise Levene'a Nyborg anlaşmasının geçersiz olduğunu söylerken sakız çiğnemektedir.
Alec Baldwin, Saturday Night Live'da benzer bir karakteri Noel Baba'nın atölyesinde bir elf olarak canlandırmıştı. Bu skeçte 'Always Be Cobbling' (Daima Tamir Et) demesi gerekirken yanlışlıkla 'Always Be Closing' (Daima Kapat) demiştir.
Filmde tekrar eden bir tema, satıcılara 'zayıf müşteri adayları' verilmesidir. Bunlar, hepsinin geçmişte başarısız olduğu, ya ilgilenmeyen ya da parası yetmeyen potansiyel müşterilerdir. Buna rağmen aynı isimler tekrar tekrar önlerine gelir ve artık kartlardaki isimleri tanır hale gelirler. Blake ve Williamson'ın temsil ettiği şirket bakış açısına göre, yeterince iyi bir satıcı bu insanlara bile arsa satabilir. Ancak Levene zayıf bir müşteri adayına satış yaptığında Williamson onu ciddiye almaz; kontrol bile etmeden satışın geçersiz olduğunu söyler, çünkü bu insanlar çok fakirdir ve kendi deyişiyle '...deli bunlar. Sadece satıcılarla konuşmayı severler.' Bu durum, satıcıların karşı karşıya olduğu imkânsızlığı vurgular: Satış yapamazlarsa kovulacaklar, yapsalar bile satış geçersiz sayılacaktır, çünkü şirket bu insanların gayrimenkul alacak parası olmadığını iyi bilmektedir.
Filmin sinema versiyonu, orijinal oyundaki çok önemli bir sahneyi atlar. Oyunda Levene polis tarafından sorgulanırken Roma, Williamson'a gidip Levene'ın tüm satışlarından pay ister. Bu sahnenin çıkarılması, filmdeki Roma'yı Levene'ın gerçekte olduğu gibi manipülatör biri değil, daha çok bir müttefik gibi gösterir.
Tahtadaki rakamlar Ricky Roma'nın satış yarışmasını nasıl domine ettiğini ve Cadillac'ı kazanması gerektiğini gösterir. Diğer üç satıcının ise biftek bıçakları için savaştığı ya da kovulacağı açıktır. Alec Baldwin konuşmasını yaparken ve tahtayı çevirip 'Always Be Closing' ile AIDA'yı gösterirken rakamlar kısa süreliğine görünür: Roma - 90.000 dolar, Moss - 27.500 dolar, Aaronow - 2.000 dolar, Levene - 0.
Film sırasında George Aaronow ve Dave Moss, Glengarry müşteri adaylarını 'Jerry Graff' adında birine satmaktan bahseder. Jerry Graff, yalnızca dört filmde rol almış bir aktördür ve bu filmlerin hepsi David Mamet tarafından yazılıp yönetilmiştir: Things Change (1988), Homicide (1991), The Spanish Prisoner (1997) ve State and Main (2000).
Orijinal oyunda olduğu gibi, Mitch ve Murray karakterlerinin adı sıkça geçer ama film boyunca hiç görünmezler.
'Glengarry' müşteri adayları, Williamson'ın masasının içinde, kapının yanında kilitli metal bir dolapta durur; bu dolap toplantı bittikten sonra görünür. Bu gerçeği en yakından fark edebilecek kişiler Levene ve Aaronow'dur. Moss'un daha sonra Aaronow'u ofise girip adayları çalması için ikna etmeye çalışmasının sebeplerinden biri budur. Filmin sonunda hırsızlığı yapanın Levene olduğunu ve adayları Moss'la birlikte Jerry Graff'a sattığını öğreniriz.
Satıcılar o kadar çaresizdir ki birbirlerini bile dolandırmaya çalışırlar. Moss, patronları Mitch ve Murray'i dolandırmak için plan yapar ve George'u da kendine katılmaya zorlayıp şantajla tehdit eder. Shelley ise önce müşteri adayları için, sonra da Moss'un tuzağına düştükten sonra kanunla başını belaya sokmamak için Williamson'ı ayartmaya çalışır.
Filme incelikle işlenmiş birçok karakter detayı vardır. Örneğin, Ricky ve Shelley China Bowl'da bara yaklaştığında Ricky, James'i potansiyel bir müşteri olarak hemen fark eder ve süzmeye başlar. Shelley ise hiçbir şeyin farkına varmaz. Bu an, Ricky'yi hem sezgisel hem de sürekli proaktif bir satıcı olarak tanıtır ve hikâye ilerledikçe diğerlerinden çok daha başarılı olmasının sebeplerinden biri olduğu anlaşılır. Diğerleri satış yapmak için müşteri adayı dilenip yalvarırken, Ricky'nin fırsatçılığı onun hem bağımsız hem de başarılı olmasını sağlar. Uzun vadede, çok imrenilen yeni müşteri adaylarını kazanan tek satıcı o olacaktır. Ayrıca diğer satıcıların umutsuz planlarından da etkilenmeden kalacaktır.
Roma'nın gruptaki en iyi satıcı olmasının birçok sebebinden biri, satıcılar arasındaki dayanışmanın değerini anlamasıdır. Shelley'nin 'savaş hikâyesini' heyecanla dinler, çünkü her zaman öğrenecek bir şeyler olduğunu bilir ve ihtiyacı olduğunda güvenilir bir arkadaşa sahip olmanın önemini kavrar. Nitekim birkaç dakika sonra, James Lingk'in sözleşmeyi iptal etmesini engellemek için Shelley'i anında bir oyuna dahil edecektir.
Glengarry müşteri adayları tüm hikâyenin itici gücüdür, ancak yönetim bunların yalnızca 'satış kapatanlar' için olduğunu şart koşar. Hikâyenin başında Ricky Roma, Williamson tarafından satış kapatan olarak görülen tek satıcıdır ve üzerinde bir Glengarry broşürü vardır. Fakat müşteri adaylarının hiçbirine sahip değildir.
Yapım Hikâyesi 18
Yönetmen James Foley filmin en sevdiği kısmının açılış jeneriği olduğunu söylüyor. Jenerikte bir tren geçerken tüm isimler ekranda görünüyor. Foley, çoğu filmde ekrana gelen sıkıcı, düz beyaz yazılar yerine hep özgün bir şeyler sevdiği için bunu tercih etmiş.
David Mamet'in senaryosu, oyun için yazdığı metni epey genişletmiş ve satıcılar üzerindeki baskıya daha fazla bağlam kazandırmış. Özellikle Alec Baldwin'in giriş konuşması, Jack Lemmon'un müşterilere ve hastaneye yaptığı telefon görüşmeleri ve olta kamışlı adama yaptığı satış görüşmesi eklenmiş. Çoğu kişi senaryoyu, Mamet'in Pulitzer ödüllü sahne oyununun metninden daha üstün buluyor. Filmin versiyonu artık sık sık sahneye uyarlanıyor.
Mamet'in karakterleri için satış elemanlarını seçmesi sadece kendi deneyimlerine dayanmıyor; satış elemanları hazırcevaplıkları, söz cambazlıkları ve gerçeği çarpıtmalarıyla bilinir. Bu da onları keskin diyaloglar, felsefe yapma ve şüpheli ilişkiler için ideal kılar.
Filmdeki önemli rollerin hiçbiri için seçme yapılmamış; rolü oynayan oyunculara hep teklif götürülmüş. Yine de Jack Lemmon, bu kadar iyi bir rol için seçmelere girmekten memnun olacağını söylemiş.
Yönetmen Irvin Kershner aslında oyunu 1985'te filme almak istemiş ve arkadaşı yapımcı Jerry Tokofsky'ye okuması için ikna etmiş. Tokofsky oyunu çok sevmiş ve ortağı Stanley R. Zupnik'e ulaşarak Kershner'ın yönetmenliğinde, kendisi ve Zupnik'in yapımcılığında bir film çekme fikrini iletmiş. Kershner 1989'da ilerleme kaydedilmemesinden hayal kırıklığına uğrayarak projeden ayrılmış, ama Tokofsky ve Zupnik işin başında kalmış.
Alec Baldwin başlangıçta Blake rolü için anlaşmıştı (bu rol orijinal oyunda yoktu), ama bir şartla: Al Pacino Roma'yı oynayamazsa Baldwin onu oynayacaktı. Hazırlık aşamasının başlarında Pacino müsait olmayacak gibi göründü, Baldwin Roma'ya çalışmaya başladı; derken Pacino projeye katıldı ve Baldwin Blake'e geri döndü.
Al Pacino, Kevin Spacey'i Broadway'de "Lost in Yonkers" oyununda sahnede izledikten sonra yönetmen James Foley'i de oyuncuyu kendi gözleriyle görmesi için götürmüş. Bu da Spacey'in filmdeki rolü kapmasını sağlamış.
Oyun yazarı David Mamet, senaryoyu da oyunlarında kullandığı, "Mamet Speak" olarak da bilinen hassas diyalog tarzıyla yazmış. Karakterler hızlı ve art arda konuşuyor, sık sık birbirlerinin sözünü kesiyor, cümlelerini tamamlıyor ve karşıdaki konuşurken kendilerini tekrar ediyor. En dikkat çeken nokta şu: Karakterin söylediği (ya da söylemediği) her kelime, kekemelikler, duraklamalar, tekrarlanan kelimeler, yarım cümleler dahil olmak üzere senaryoda yazılı. Doğaçlama ya da irticalen konuşmaya asla izin verilmiyor. Mamet'in yazım tarzı diğer yazarlar tarafından da sıkça taklit ediliyor.
Bir GQ röportajına göre Robert De Niro ve Al Pacino, James Foley yönetmen olarak işe alınmadan önce proje üzerinde birlikte çalışıyormuş. De Niro, Shelley Levene rolüyle ilgilenmiş; Pacino ise Ricky Roma rolünde karar kılmış.
Bu filmde rol alan ilk kişi Al Pacino olmuş ve yönetmen James Foley'i de o getirmiş. Kadronun geri kalanı, kariyerlerindeki sert ve yoğun işlerine bakılarak seçilmiş; aralarında Ed Harris, Alan Arkin ve Kevin Spacey var. Jonathan Pryce neredeyse bir yabancı gibiymiş; James Foley onu Broadway'de Miss Saigon'da görünce kadroya katmış. Filmdeki en zor rol onunmuş, çünkü David Mamet karakteri için çok az diyalog yazmış, buna rağmen karakter filmin ikinci yarısında çok önemli hale geliyor. Jack Lemmon başlıca kadroya en son katılan isim olmuş ve bunu "bir filmde yaşadığı en güzel deneyimlerden biri" diye tanımlamış. Alec Baldwin ise en son seçilen kişi olmuş ve filme çok geç katılmış.
Yönetmen James Foley'i filme Al Pacino getirmiş. Pacino, Foley'nin At Close Range filmini görüp çok sevmiş ve onunla tanışmak istemiş, Foley de buluşmayı kabul etmiş. Pacino yanında birkaç senaryo getirmiş; aralarında o dönem ikisinin de fazla kanlı ve çekilemez bulduğu Se7en (Kevin Spacey de Se7en'da oynuyor) ve bu film de varmış. Foley, David Mamet'in yazdığını çok sevmiş ve bu filmi Pacino'yla yapmayı seçmiş.
Film için kendisine teklif götürüldüğünde David Mamet, film hakları için 500.000 dolar, senaryoyu yazmak için de 500.000 dolar istedi. Zupnik kabul etti ve bir kablo şirketiyle anlaşarak filmi finanse etmeyi planladı. Ancak konusu ve sert dili yüzünden büyük şirketlerden hiçbiri finansmana yanaşmadı. Sonunda filmi birkaç küçük kablo ve video şirketi, bir Alman televizyon kanalı, bir Avustralya sinema zinciri, birkaç banka ve New Line Cinema finanse etti.
Oyun aslında kışın geçiyor. Ama bütçe ve oyuncuların programı yüzünden James Foley yazın çekmek zorunda kaldı. Soğuk tonu korumak için, oyundaki dondurucu soğuğun yerini filmde ilk yarıda yoğun yağmur aldı; satıcılar potansiyel müşterilerle buluşmaya giderken bu yağmur etkili oldu.
Senaryoya, özgün sahne versiyonunda yer almayan iki karakter yazılmış: Alec Baldwin'in Blake'i ve Bruce Altman'ın Larry Spannel'i. Hem oyunu hem senaryoyu yazan David Mamet, bazı açıklayıcı bilgiler vermek için Blake karakterini yazmayı kabul etmiş. Altman'ın karakteri ise Shelley'i sahne versiyonunda olmayan gerçek bir "oturum" sırasında göstermek için yaratılmış.
David Mamet, orijinal oyununu 1970'lerde zor geçinen bir oyun yazarıyken çalıştığı bir emlak ofisindeki deneyimine dayandırmış. O dönemde satış ipuçlarını dağıtan ve evrak işlerini yürüten ofis müdürüymüş.
James Foley, Jack Lemmon ve Alec Baldwin 1991'de bir araya gelip birkaç gayriresmî okuma yapmış. Filmin yapımcıları Creative Artists Agency'ye ulaşıp okumalar için oyuncu konusunda yardım istemiş. CAA pek ilgilenmemiş ama müşterilerinden ikisi, Ed Harris ve Kevin Spacey, okumalara katılmış ve sonunda kadroya dahil olmuş. Kısa süre sonra Al Pacino da kadroya katılmış; ardından Robert De Niro, Bruce Willis, Joe Mantegna ve Richard Gere filmle ilgilenmiş.
James Foley başta filmi yönetme teklifini reddetmiş; bunun filme çekilmiş tiyatrodan başka bir şey olamayacağını düşünüyormuş.
Yapım sırasında yapımcılar Jerry Tokofsky ve Stanley R. Zupnik para ve film kredisi yüzünden birbirine düştü. Tokofsky, Zupnik'in yapımcı kredisini ve yapımcı ücretinden payını almak için dava açtı. Zupnik ise karşı dava açarak filmin bütçesinin 2 milyon dolarını bizzat kendisinin karşıladığını iddia etti ve Tokofsky'yi zimmete para geçirmekle suçladı. Davalar sonunda mahkeme dışında çözüldü ve iki adam da yapımcı olarak kredilendirildi.
Kamera Arkası 10
Al Pacino, Kevin Spacey'den satışını mahvettiği için onu azarlarken uygun bir tepki alabilmek için senaryodan çıkmış ve hakaretinde çok kişisel olmuş. "Kes" dendikten sonra Pacino, Spacey'e gidip harika olduğunu söylemiş ve ses ekibine o sahneyi kaydetmemelerini, böylece Pacino'nun Spacey'e söylediklerini kimsenin duymamasını tembihlemiş. Filmde Spacey'in bu hakaretlere verdiği tepki çekimi kullanılmış.
Çekim yeri olan New York'taki 1515 Sheepshead Bay Road hakkında az bilinen birkaç ayrıntı: Bina, New York merkezli bir gayrimenkul şirketi olan Premiere Properties'a aitmiş. Şirketin ana ofisi bir zamanlar binanın ikinci katındaymış ama 1991'de başka bir yere taşınmış. Boş kalan ana ofis 1992'de çekimler için kullanılmış; çekim izni karşılığında o ofisin kirası düşürülsün diye binadaki ve ofis kapısındaki şirket yazıları sökülmemiş, şirket adı da böylece görünürlük kazanmış. Ayrıca karşı kaldırımda 1992'de gerçekten var olan China Bowl Restaurant artık bir Çin gıda dükkânı.
Çekimler sırasında, o gün sette olması gerekmeyen oyuncular yine de gelip diğer oyuncuların performanslarını izliyorlarmış.
Alec Baldwin, ünlü monoloğunun tonunu ve sunumunu Patton (1970) filmindeki George C. Scott'un "Savaşlar kazanılır..." konuşmasına dayandırmış.
Roma'nın masasına oturup Levene'in yardımıyla James Lingk'e tatlı dille yalan söylediği sahnede, sakızını ağzından hızla çıkarıp masanın altına yapıştırmaya çalışıyor. Al Pacino bunu o kadar hızlı yapıyor ki sakız masanın altından sekip Pacino'nun, yani Roma'nın kucağına düşüyor. Pacino büyük bir profesyonellik örneği gösterip sadece küçük bir duraksamayla oynamaya devam ediyor.
Yapım sırasında oyuncular bu filme "Death of a Fuckin' Salesman" (Lanet Bir Satıcının Ölümü) diyorlarmış.
Jack Lemmon, Alan Arkin ve Ed Harris, sette treylerlerinde takılırken Alec Baldwin'e bilerek soğuk davranmışlar. Bunu Baldwin'le bir sorunları olduğu için değil, karakterlerini bu adamdan, yani gelip onları bir azarla küçük düşüren kişiden ayrıştırmak için yapmışlar. Baldwin de onlara karşılık vermek için onları kötü hissettirmeye çok daha fazla çaba harcamış. James Foley'e göre Lemmon'a masasında bağırdığında Lemmon'un tepkisi tamamen gerçekmiş.
Filmin üç hafta provası oldu ve 39 günde çekildi. Sahnelerin çoğu tek çekimde alındı, sonra kurguda parçalara ayrıldı; amaç, tiyatrodaki akışı ve diyalog ritmini yakalamaktı. Film neredeyse tamamen çekim sırasına göre çekildi.
Alec Baldwin filme en son katılan oyuncu olduğu için, yönetmen James Foley ile bir gün ayırıp ünlü A, B, C sahnesini prova ettiler. Foley çok etkilendi; ertesi gün sahneyi çekerken Baldwin'in provada yaptığının aynısını yapması Foley'i hayran bıraktı.
Oyun yazarı David Mamet, 'Mamet Konuşması' denen kendine has diyalog tarzını senaryoda da kullandı; karakterler birbirinin sözünü keser, cümleleri tamamlar ve tekrarlarla hızlı, kesintili bir ritim yaratır; kekemelik, duraksama ve yarım ifadeler dâhil her şey önceden yazılmıştır, doğaçlamaya asla izin verilmez.
Karakterler ve Oyuncular 4
Alan Arkin, Aaronow'u aptal ve doğuştan sevimsiz bir karakter bulduğu için filmi iki kez reddetti. Sonra tekrar düşününce Aaronow için bir geçmiş hikâye oluşturdu: Aaronow uzun süredir satıcı değildi, aslında öğretmendi ama çalıştığı okul kapanmıştı ve ailesini geçindirmek zorundaydı. Arkin'e göre Aaronow'u sahnedeki her zamanki zayıf iradeli, beceriksiz haliyle değil, masum biri olarak oynadı.
Roma'nın gruptaki en iyi satıcı olmasının birçok nedeninden biri, satıcılar arasındaki yoldaşlığın değerini anlaması. Shelley'nin "savaş hikayesini" coşkuyla dinliyor çünkü her zaman öğrenecek bir şey olabileceğini biliyor ve ihtiyaç duyduğunda güvenilir bir arkadaşı oluyor. Nitekim birkaç dakika sonra James Lingk'in sözleşmelerini bozmasını engellemek için Shelley'i anında bir oyuna dahil edecek.
Film yayınlandığından beri gerçek hayattaki satıcılara nasıl satış yapılıp yapılmayacağını öğretmek için kullanılmıştır. 'Kahve sadece satış kapatanlarındır' gibi replikler ülke çapında satış organizasyonlarında slogan haline gelmiştir. Bu film, Kazanma Sanatı ve Para Avcısı ile birlikte Amerikan satış camiasında ikonlaşmış; defalarca izlenmiş, taklit edilmiş ve yüceltilmiştir. Oysa hepsi aslında Amerikan satış kültürünün birer eleştirisidir; onu yüceltmeyi amaçlamazlar. Ancak filmlerin anlamı çoğu zaman izleyenin gözündedir ve ne yazık ki bu anti-kapitalist eserler öyle bir tarz ve coşkuyla yapılmıştır ki satış dünyasını kâbus gibi değil, çekici ve seksi göstermiş; insanları korkutup kaçırmak yerine bu alana daha fazla çekmiştir.
Film, NOFX grubundan Fat Mike'ın 2009 tarihli 'Coaster' albümünün ilk şarkısı 'We Called it America'nın başına meşhur 'müşteri adayları zayıf' repliğini eklemesiyle punk camiasında yeni bir popülerlik kazandı.
Göndermeler ve Referanslar 6
Film boyunca George Aaronow ve Dave Moss, Glengarry müşteri adaylarını "Jerry Graff" adında birine satmayı konuşuyor. Jerry Graff bir oyuncu ve sadece dört filmde oynamış; dördü de David Mamet'in yazıp yönettiği filmler: Things Change (1988), Homicide (1991), The Spanish Prisoner (1997) ve State and Main (2000).
Karatahtadaki rakamlar Ricky Roma'nın satış yarışmasına açık ara hâkim olduğunu ve Cadillac'ı kazanması gerektiğini gösteriyor. Diğer üçünün biftek bıçakları için savaştığı ya da kovulacağı belli. Alec Baldwin konuşmasını yaparken tahtayı çevirip Always Be Closing ve AIDA yazılarını gösterdiğinde rakamlara kısa bir bakış atılıyor. Satış sıralaması şöyle: Roma 90.000 dolar, Moss 27.500 dolar, Aaronow 2.000 dolar, Levene 0.
Alec Baldwin, Saturday Night Live'da benzer bir karakteri bu kez Noel Baba'nın atölyesinde bir elf olarak canlandırmış. "Always Be Cobbling" repliğini "Always Be Closing" olarak söyleyivermiş.
Filmde Al Jarreau'nun seslendirdiği Irving Berlin'in "Blue Skies" şarkısı, menkul kıymet satışlarındaki dolandırıcılığı önlemeye yönelik eyalet yasaları olan "blue sky" yasalarına bir gönderme. Bu terimin, yatırımcıları "birkaç metre 'mavi gökyüzü' kadar bile dayanağı olmayan" spekülatif girişimlerden korumayı umduğunu söyleyen Kansas Yüksek Mahkemesi yargıcı tarafından yaygınlaştırıldığı söylenir.
Filmin sonunda Shelley Levene sorgu için ofise çağrıldığında, Al Pacino'nun canlandırdığı Ricky Roma'nın dikkatini çekmeye çalışır. Sonunda memur Levene'i ofise sokar ve kapı kapanır, böylece polis Levene'e kelimenin tam anlamıyla 'işi hakkında' sorular sorabilir. Al Pacino'nun başrol oynadığı Godfather'ın sonunda da çok benzer bir sahne vardır.
Film müziğinde Al Jarreau'nun Irving Berlin klasiği 'Blue Skies' yorumunun kullanılması, 'mavi gök' yasalarına bir göndermedir. Bu yasalar, menkul kıymet satışlarında dolandırıcılığı önlemeyi amaçlayan eyalet düzenlemeleridir. Terimin, Kansas Yüksek Mahkemesi'ndeki bir yargıcın, yatırımcıları 'birkaç metrelik mavi gökten fazla temeli olmayan' spekülatif girişimlerden korumayı umduğunu söylemesiyle popülerleştiği söylenir.
Derin Anlam 11
Glengarry müşteri adayları tüm hikayenin itici gücü, ancak yönetim bunların sadece "closer"lar için olduğunu şart koşuyor. Hikayenin başında Ricky Roma, Williamson tarafından closer olarak kabul edilen tek satıcı ve üzerinde bir Glengarry broşürü var. Ama müşteri adaylarının hiçbiri onda değil.
Film vizyona girdiğinden beri gerçek satışçılara nasıl satış yapılacağını ve nasıl yapılmayacağını öğretmek için kullanılıyor. "Kahve kapatanlar içindir" gibi replikler ülkedeki satış ekiplerinde slogan haline gelmiş. Bu film, Boiler Room ve Wolf of Wall Street Amerikan satış dünyasının ikonları olmuş; tekrar tekrar izleniyor, kopyalanıyor ve saygı görüyor. Oysa üçü de aslında Amerikan satış kültürünü yermek için yapılmış, övmek için değil. Ama filmlerin anlamı çoğu zaman izleyenin gözünde oluyor. Ne yazık ki bu kapitalizm karşıtı filmler o kadar şık ve canlı çekilmiş ki satış dünyasını amaçlandığı gibi kâbus gibi değil, çekici ve seksi göstermiş. İnsanları oradan uzaklaştırmak yerine daha çok kişiyi bu dünyaya çekmişler.
Filmde karakterin kişiliğine dair birçok ince işaret var. Örneğin, Ricky ve Shelly China Bowl'da bara yaklaştığı anda Ricky, James'i potansiyel bir av olarak fark edip gözlemeye başlıyor. Shelly hiçbir şey fark etmiyor. Bu, Ricky'yi hem sezgisel hem de sürekli proaktif bir satıcı olarak tanıtıyor; hikaye ilerledikçe bu onun diğerlerinden neden çok daha başarılı olduğunun nedenlerinden biri olacak. Diğerleri müşteri adayı bulmak için yalvarıp dil dökerken, Rickey'nin fırsatçılığı onun hem bağımsız hem de başarılı olmasını sağlıyor. Uzun vadede, o çok istenen yeni müşteri adaylarını kazanan tek satıcı olacak. Diğer satıcıların kurduğu umutsuz planlara karşı da bağışıklığını koruyacak.
Yüksek baskılı satış mesleğinin kişisel hayatla nasıl iç içe geçebileceğine bir örnek olarak, Jack Lemmon'un karakteri kızıyla telefonda konuşurken müşterilerine satış yapmaya çalışırken kullandığı ritim ve yapmacık tatlı tonu kullanır.
'Glengarry' dolgu veya rastgele unsurlar içermeyen üst düzey bir film türüdür. Gördüğünüz veya duyduğunuz her şey bir anlam taşır. Örneğin açılış tema müziği ilk başta basit, genel bir 'asansör cazı' gibi gelir. Ancak baş enstrüman olarak saksafon her zaman seks, adilik veya genel olarak alt tabaka motiflerini çağrıştırmak için kullanılır. Kenar mahallelerde geçen filmlerde her zaman saksafon yer alır. Ama buradaki diğer ana enstrüman olan vibrafon, izleyiciye büyü veya dünyevi olmayan bir his verir; bu da aslında tüm filmin sunduğu şeydir: tamamen kendi içine kapalı, gerçek olmayan bir dünya.
Satıcılar, "Rio Rancho"da oldukça değersiz olduğu ima edilen araziler satıyor. Bunun New Mexico'daki gerçek Rio Rancho mu yoksa kurgusal, genel bir yer mi olduğu belirsiz. Oyun yazıldığı sırada Rio Rancho, NM, temelde çöldeki parsellerden ibaretmiş, ama 90'ların ortalarında Albuquerque'nin gelişen bir banliyösü haline gelmiş. Yani oradan arazi almak harika bir yatırım olurmuş.
Jack Lemmon'ın karakteri Shelley Levene, The Simpsons karakteri Gil Gunderson'a ilham kaynağı oldu.
Mamet'in satıcı karakterleri seçmesi yalnızca kendi geçmişinden değil, satıcıların ağız kalabalığı, sözel çeviklik ve gerçeği eğip bükme becerilerinden kaynaklanır; bu özellikler keskin diyaloglar, felsefi atışmalar ve kaypak ilişkiler için ideal bir zemin oluşturur.
Tren sembolizmi film boyunca ana temalardan biridir. Açılış jeneriğindeki grafiklerle başlar, sahneler arası geçişlerde belirir, karakterler restorana geçerken görülür ve ofis ile restoran setlerinde tren gürültüsü duyulur. Hatta ofisin yan duvarlarındaki pencereler bile treni andırır. Bu varlık, gerilimi artırır ve işlerinin gece gündüz süren amansız, öğütücü doğasını ve hayatın onları geçip gittiğini pekiştirir. Aynı zamanda, eğer harekete geçseler, klostrofobik dünyalarından hızlı bir kaçışın sembolüdür.
En iyi anlatılar, özellikle film, tiyatro ve romanlar, izleyicinin zihninde karakterleri ve durumları bilinçaltından pekiştirmek için önceden ima ve sembolizm kullanır. Daha ilk sahnede Shelley ve Dave telefon kulübelerinde yan yana oturur, bir yandan kendi konuşmalarını yaparken bir yandan da birbirlerinin konuşmalarına kulak misafiri olurlar. Hikâyenin sonunda, büyük ofis suçunun ortak faili olacaklardır.
'Glengarry', hiçbir dolgu ya da rastgele unsur barındırmayan üst düzey bir film türüdür. Gördüğünüz veya duyduğunuz her şeyin bir anlamı vardır. Örneğin, açılış müziği ilk başta basit, jenerik bir 'asansör cazı' gibi gelir. Ancak ana enstrüman olarak saksafon her zaman seks, adilik veya genel olarak düşük yaşam motiflerini çağrıştırmak için kullanılır. Kentsel gettolarda geçen filmlerde mutlaka saksafon öne çıkar. Buradaki diğer ana enstrüman olan vibrafon ise izleyiciye bir büyü ya da başka bir dünyaya aitlik hissi verir; ki bu da aslında tüm filmin sunduğu şeydir: tam olarak gerçek olmayan, kendi içine kapalı bir dünya.
Kariyer ve Ödüller 2
Yıllar sonra, oyunun farklı yeniden sahnelemelerinde kadrodan iki oyuncu sahnede rollerini değiştirdi. Al Pacino, Shelley Levene'ı (Jack Lemmon'ın karakteri) oynadı; Jonathan Pryce ise Ricky Roma'yı (Al Pacino'nun karakteri) canlandırdı.
Başrol oyuncularından Jack Lemmon, kadronun şimdiye kadar birlikte çalıştığı en iyi oyuncu topluluğu olduğunu söylemiş. Bu film aynı zamanda hem yönetmen James Foley'in hem de Alec Baldwin'in kendi filmleri arasında en sevdiği film.
Spoiler içeren bilgiler
Spoiler içerir · Kamera Arkası
Provalar sırasında yönetmen James Foley, oyunculara kamera arkasında geçen sahneleri oynatırmış. Örneğin, Jack Lemmon ve Ed Harris'e Moss'un Levene'i ofisi soymaya ikna ettiği sahneyi, Al Pacino ve Jonathan Pryce'a da Roma'nın Lingk'i arsaya yatırım yapmaya ikna ettiği sahneyi oynatmış.
Spoiler içerir · Karakterler ve Oyuncular
Moss, hırsızlıktan sonraki sabah geçen uzun sahnede buz gibi oyunculuk becerisini gösteriyor. Roma'yı kışkırtıp tahrik ediyor, Shelley'i ise küçük düşürüp saygısızlık ediyor. Oysa gerçekte o ve Shelley en derin anlamda suç ortakları; soruşturulan suçu birlikte işlemişler.
Spoiler içerir · Derin Anlam
Filmde tekrar eden bir tema, satıcılara "zayıf müşteri adayları" verilmesi: hepsinin geçmişte denediği ama başarısız olduğu potansiyel müşteriler (ya arazi almakla ilgilenmemişler ya da parası yetmemiş). Yine de satıcılara aynı adaylar tekrar tekrar veriliyor, öyle ki kartlardaki isimleri tanıyorlar. Şirketin görüşü, Blake ve Williamson'ın dile getirdiği gibi, yeterince iyi bir satıcının bu insanlara arazi satabileceği yönünde. Ancak Levene bu zayıf adaylardan biriyle gerçekten satış yapınca Williamson onu ciddiye almıyor. Hiç kontrol etmeden satışın geçersiz olduğunu söylüyor, çünkü bunlar kendi deyimiyle "...kaçık. Sadece satıcılarla konuşmayı seviyorlar." Bu da satıcıların karşılaştığı imkânsızlıkları vurguluyor: satış yapamazlarsa kovulacaklar, ama yaparlarsa da satış geçersiz olacak (çünkü şirket bu insanların gayrimenkul alacak parası olmadığını pekâlâ biliyor).
Spoiler içerir · Yapım Hikâyesi
Filmin senaryosu, özgün oyundaki çok önemli bir sahneyi çıkarıyor. Oyunda Levene polis tarafından sorgulanırken Roma, Williamson'a gidip Levene'in tüm satışlarından artık kendisinin de pay alması gerektiğini söylüyor. Bu sahnenin çıkarılması, filmdeki Roma'yı gerçekte olduğu gibi bir manipülatör değil, Levene'in müttefiki gibi gösteriyor.
Spoiler içerir · Kamera Arkası
Jack Lemmon Çin restoranından ayrılıp ofise döndüğünde, önünde kırmızı bir BMW park etmiş durumda. Bu Alec Baldwin'in arabası ve Baldwin onu Ed Harris'e "Always Be Closing" tiradında hakaret etmek için kullanıyor.
Spoiler içerir · Kamera Arkası
Mamet ve yönetmen Foley, Moss'un planına kimi dahil ettiğini seyirciye son ana kadar açıkça söylemez. Ancak ince kurgu teknikleriyle seyirciye önceden birkaç kez bilinçaltı ipucu verirler. Örneğin, yaklaşık 20. dakikada iki saf kurban aynı karede birlikte görünür, sonra kamera yavaşça aralarında gidip gelir; sanki copu görsel olarak George'tan Shelley'e devreder gibi.
Spoiler içerir · Kamera Arkası
Provalar sırasında yönetmen James Foley, oyunculara kamera dışında gerçekleşecek sahneleri canlandırmalarını sağlayacaktı; örneğin, Moss'un Levene'i ofisi soymak için işe aldığı bir sahneyi Jack Lemmon ve Ed Harris'in oynamasını sağladı; Al Pacino ve Sir Jonathan Pryce ise Roma'nın Lingk'i araziye yatırım yapması için ikna ettiği sahneyi canlandırdı.
Bağlantılı sayfalar
The Simpsons— sayfasındaki bilgilerde Glengarry Glen Ross geçiyor
Ölçüm çerezi, kabul edene kadar yazılmaz. Ayrıntı gizlilik sayfasında.
Popüler ve son eklenenler
Yalnızca başlıklarda değil, bilgi maddelerinin içinde de arar — örneğin dublör, ilk seçilen oyuncu, gizli gönderme.
