15. yüzyılda Tatarların saldırıları altında inleyen Rusya'dayız. Andrei Rublev hem bir keşiş hem de ikona ressamıdır. Barbarlık, şiddet ve kana kontrast olarak doğanın mucizevi güzelliği ve inanç Rublev'in beslendiği kaynaktır. Ne var ki bir köylü kızını tecavüzden kurtarmak için bir adamı öldürmek zorunda kaldığında hayatı ve Tanrı inancını yeniden sorgular. Yaratıcılık ateşinin, konuşmama ve resim yapmama yemini eden Rublev'in içinde yeniden yanmaya başlaması için toy bir delikanlının dev bir çan imal etmesini seyretmesi gerekecektir. Bu aslında sanatçı keşişin eserlerine gerçek renk ve hayatın da gelmesinin işaretidir.
Oyuncular: Anatoliy Solonitsyn (Andrei Rublev), Ivan Lapikov (Kirill), Mykola Hrynko (Daniil Chornyy), Nikolai Sergeyev (Theophanus the Greek), Irma Raush (God's Fool), Nikolay Burlyaev (Boriska), Yuriy Nazarov (Grand Duke), Yuriy Nikulin (Patrikey)
Senarist: Andrei Konchalovsky, Andrei Tarkovsky · Yönetmen: Andrei Tarkovsky · Yapımcı: Tamara Ogorodnikova
Film, 1966 kışında Moskova'da seçkin bir izleyici topluluğuna gösterildi; Tarkovski, bakanlığın talebiyle 15 dakikalık tartışmalı içeriği kesmişti. Seyirciden büyük beğeni alsa da Sovyet sansürü, 'filmin ideolojik yanlışlığı tartışılmaz' diyerek geniş çapta gösterime sokmadı. Gerekçe olarak, büyük Rus şehirlerinin hızlı gelişimini ve halkın Moğollara karşı mücadelesini göstermediği için 'tarih dışı' olmakla suçlandı.
1973'te film Sovyet televizyonunda, Tarkovski'nin onaylamadığı 101 dakikalık bir versiyonla yayınlandı. Bu versiyonda Tatar baskını ve çıplak paganların yer aldığı sahne gibi önemli bölümler kesilmişti. Ayrıca Andrey Rublev'in ikonalarının ayrıntılarını gösteren sonsöz, Sovyetler Birliği henüz tamamen renkli televizyona geçmediği için siyah beyazdı.
Günümüze ulaşan tarihsel kayıtlar, Andrey Rublev'in 1405-1408 ve 1425-1427 yılları arasında ressam olarak faal olduğunu gösteriyor. Film, aradaki boşluğu Rublev'in Vladimir baskını sırasında bir Tatar istilacıyı öldürmesinin kefareti olarak sanatından vazgeçip sessizlik yemini etmesiyle açıklıyor. Anlatı, 1424'te Rublev'in sessizliğini bozarak genç çan dökümcüsüne, çalışmasının kendisine yeniden resim yapma ilhamı verdiğini söylemesiyle sona eriyor.
Yapım Hikâyesi 8
Andronikov Manastırı, 1360 yılında Moskova'nın dış savunma halkasının bir parçası olarak, Taganka semtinde Yauza Nehri'nin doğu kıyısında kuruldu. Adını ilk başrahibi Andronik'ten alır; en ünlü keşişi ise Andrei Rublyov'dur.
Bugün internette kolayca bulunabilen bu film, çekildikten sonraki yıllarda, hatta bu yüzyılın ilk on yılına kadar ulaşılması ve izlenmesi son derece zor bir filmdi. 1966'da Moskova'da (Dom Kino'da) yapılan tek bir prömiyer gösteriminin ardından Sovyetler'de 1969'a kadar yasaklı kaldı. O yıl Cannes Film Festivali'ne "davet edildi"; Sovyet yetkilileri önce reddetti, ikinci denemede ise (isteksizce mi?) kabul etti, ama film yarışma dışı ve yalnızca bir kez gösterilecekti. Üstelik gösterim gece yarısından sonra, sabaha karşı ("saat 4'te"!) yapıldı ve film hemen Uluslararası Film Eleştirmenleri Ödülü'nü kazandı! Sonra yine "kayboldu"; örneğin İngiltere'ye ancak 1973'te ulaşabildi (o zaman bile programda 146 dakika olarak geçen bir sürümü gösterildi). Sonrası şöyle anlatılıyor: "Zaman zaman duyuruldu, ama ortaya çıkmadı. Bu hafta National Film Theatre'daki basın gösterimi dışında [2010!], Londra'da başka gösterim planlanmadı. Belki yapımcıları Mosfilm, Batı'daki gösterimler açısından filmin geleceğine karar vermek için Edinburgh Uluslararası Film Festivali'ndeki tek gösterime - söylemeye cesaret edebilir miyim? - nispeten belirsiz olan bu festivaldeki tepkileri bekliyor." * M. McNay'in Ağustos 1973 tarihli eleştirisi. Not: Bugün kolayca bulunabilen 3 saat 6 dakikalık sürüm, Tarkovsky'nin kendi tercih ettiği son kurgu: "En son sürümün en iyisi olduğuna inanıyorum" [1969].
Yönetmen Andrei Tarkovsky, film fikrini kendisine Moskova dışındaki bir ormanda yürürlerken oyuncu Vasiliy Livanov'un önerdiğini doğruladı. Tarkovsky, yaratıcı bir insanın kişiliğiyle yaşadığı çağ arasındaki bağı, bir sanatçının olgunlaşmasını ve yeteneğinin gelişimini anlatma fikrine bayıldı. Andrei Rublev hakkında tarihî ya da biyografik bir film yapmayı hiç amaçlamamıştı, ama ikona ressamı Rus kültür tarihindeki yeri nedeniyle bu iş için en uygun konuydu. Livanov başrolü de istedi; ancak Tarkovsky seyirciye eski rollerini hatırlatmayacak, tanınmamış bir oyuncuyu tercih etti. Senaryoyu Iskusstvo Kino dergisinde okuyan Anatoliy Solonitsyn role öyle hevesliydi ki Tarkovsky'yle tanışmak için kendi cebinden ödeyerek Moskova'ya gitti ve bu rolü kendisinden iyi kimsenin oynayamayacağını söyledi. Tarkovsky de aynı fikirdeydi: "Solonitsyn ile şansım yaver gitti" diyerek onun "şeytani bir tek fikirliliğin görülebildiği, büyük ifade gücüne sahip bir yüzü" olduğunu söyledi.
Yönetmen Andrei Tarkovsky bakanlığın emriyle tartışmalı 15 dakikayı çıkardıktan sonra film, 1966 kışında Moskova'da seçkin bir izleyici kitlesine bir kez gösterildi. Ancak izleyicilerin coşkulu tepkisine rağmen Sovyet sansürcüler "filmin ideolojik yanlışlığı kuşku götürmez" diyerek geniş gösterime izin vermedi. Filmi, büyük Rus şehirlerinin hızlı gelişimini ve halkın Moğollara karşı mücadelesini göstermediği için "tarih karşıtı" olmakla suçladılar. Filmi zaten 205 dakikadan 190 dakikaya indirmiş olan Tarkovsky, geniş gösterim için daha fazla kesinti yapmayı başta reddetti. 190 dakikalık versiyon Rusya dışında ilk kez resmî olarak Mayıs 1969'da Cannes film festivalinde gösterildi. Sovyet yetkililerinin ısrarıyla yarışma dışında ve yalnızca bir kez gösterilmesine rağmen film coşkuyla karşılandı ve FIPRESCI Ödülü'nü kazandı. Uluslararası dağıtımla birlikte geniş bir ulusal gösterim nihayet 1971'de mümkün oldu: Tarkovsky'nin etkili hayranları yetkililere baskı yapmış, Tarkovsky de bakanlığı yatıştırmak için 4 dakika daha kesmeyi kabul etmişti. Sonradan bu son 186 dakikalık versiyonu en sevdiği versiyon olarak andı.
Tarkovsky ve senarist Andrei Konchalovsky senaryo üzerinde iki yılı aşkın süre çalıştı; Orta Çağ yazılarını ve kroniklerini, Orta Çağ tarihi ve sanatı üzerine kitapları incelediler.
Film 1971'de Tarkovsky tarafından 1966'daki özgün halinden yeniden kurgulandı; o sırada adı hâlâ 'The Passion According to Andrei' idi. Sovyetler Birliği'nde Brejnev döneminin ilk on yılında sansürlenen bu daha uzun ilk versiyon (205 dakika), Tarkovsky 1971'deki 185 dakikalık yeniden kurguyu tercih ettiği halde, 1999'da Criterion Collection tarafından 'yönetmen kurgusu' olarak DVD'de yayımlandı. 2018'de, Tarkovsky'nin daha kısa 1971 versiyonuyla birlikte yeniden DVD/Blu-ray olarak çıktı. Son kurgudan çıkarılan sahneler arasında taş ustalarının oyulan gözlerinin açıkça gösterildiği planlar, yanan inek ve mızraklanan at (at yine de düşüyor) var. Dört geri dönüş/hayal sahnesi tamamen atıldı: ikinci bölümde Foma'nın uçma hayali, dördüncü bölümde Andrei'nin yağmurda ıslanan bir meşe ağacının altındaki üç keşişi hatırlaması, beşinci bölümde genç prensin Büyük Dük'ü aşağılama hayali ve yedinci bölümde Boriska'nın çan dökümünü hatırlaması.
Filmin ilk kurgusu 'The Passion According to Andrei' olarak biliniyordu, ama bu ad gösterime giren versiyonda kullanılmadı. 3 saat 25 dakikayı aşan bu kurgu Temmuz 1966'da tamamlandı. Ancak Goskino (film bakanlığı) uzunluğu, karamsarlığı, şiddeti ve çıplaklığı gerekçesiyle kesintiler istedi; ortaya 190 dakikalık bir versiyon çıktı, ama filmin Sovyetler Birliği'nde geniş gösterime girmesi yine de beş yıl sürecekti. Tarkovsky'nin Goskino başkanı Alexey Romanov'a yazdığı mektuptaki itirazlarına rağmen bakanlık ek kesintiler istedi ve Tarkovsky filmi son halindeki 186 dakikaya indirdi. Yine de yönetmen, bütün yaratıcı kararları arkadaşları ve meslektaşlarıyla uzun uzun tartıştıktan sonra kendisinin aldığını, konuda bir değişiklik ya da önemli bir çıkarma yapılmadığını ve izleyicinin hiçbir şey kaybetmediğini savundu. Bazı acımasız sahneler, izleyicide tatsız izlenimler bırakmak yerine psikolojik bir şok yaratsın diye kısaltıldı: "Sonradan anladım ki filmin bu son hali, ona yönelik gereksinimlerimi fazlasıyla karşılıyor. Ve filmin şimdiki uzunluğuna kısaltılmış olmasına hiç pişman değilim."
Filmde iki önemli kiliseden söz ediliyor. Dmitrievsky Katedrali (1194) Vladimir şehrinde. Müjde Katedrali ise Moskova'da; 14. yüzyıldan 16. yüzyıla uzanan kilise ve şapellerin bir araya gelmesinden oluşuyor ve Kremlin'deki en eski ikinci katedral.
Kamera Arkası 4
Besteci Dmitri Şostakoviç, sözde anılarında yanan inek sahnesiyle ilgili Moskova'da dolaşan bir hikâyeyi anlatır. Söylentiye göre sahne küçük bir köyde çekilmiş, kimse yapmak istemediği için ineği Andrei Tarkovsky kendisi ateşe vermiş ve öfkelenen köylüler onu neredeyse linç edecekmiş. Hepsi uydurmaydı, ama Şostakoviç buna inanmış görünüyor. Tarkovsky'nin adını vermeden yönetmenden 'yetenekli bir adam' diye söz ediyor.
Başroldeki Anatoliy Solonitsyn filmin çoğunda peruk taktı. Yaşlı Rublev sahnelerinde ise kendi doğal, açılmış saç çizgisiyle oynadı.
Film, Nerl Nehri kıyısında ve Vladimir/Suzdal, Pskov, Izborsk ile Pechory'nin tarihi mekânlarında, gerçek mekânlarda çekildi. Başlangıçta 1,6 milyon ruble olan bütçe birkaç kez kısılarak 1 milyon rubleye indi. Karşılaştırmak gerekirse, Sergey Bondarchuk'un War and Peace (1965) filminin bütçesi 8,5 milyon rubleydi. Kısıtlı bütçe yüzünden senaryodaki bazı sahnelerden vazgeçildi; bunlar arasında Kulikovo Savaşı'nı gösteren bir açılış sahnesi, Büyük Dük'ün küçük kardeşinin kuğu avladığı bir av sahnesi ve köylülerin Durochka'nın Rus-Tatar çocuğunu doğurmasına yardım ettiği bir sahne vardı. Filmin nihai maliyeti 1,3 milyon ruble oldu; aşımın nedeni, Kasım 1965'ten Nisan 1966'ya kadar çekimleri aksatan yoğun kar yağışıydı.
İneğin yandığı sahnede, onu gerçekten yanmaktan koruyan bir asbest tabakasıyla kaplandı. Ancak atın merdivenlerden düştüğü sahne yönetmen Andrei Tarkovsky tarafından boynundan çekildi. Mürettebat, atı ertesi gün vurulacağı mezbahadan aldı.
Karakterler ve Oyuncular 3
Sözü edilen Epiphanius, 14. yüzyılın sonu ile 15. yüzyılın başında yaşamış ünlü yazar Bilge Epiphanius'tur. Epiphanius, Theophanes the Greek'e yakın biriydi.
Konstantinopolisli Yunan sanatçı Theophanes the Greek (y. 1340 - y. 1410), Rusya'nın en büyük ikona ressamları arasında sayılır; Andrei Rublyov'un hocası ve yol göstericisi olarak bilinir.
Yönetmen Andrey Tarkovski, oyuncu Vasili Livanov'un Moskova yakınlarındaki bir ormanda yürürken kendisine film fikrini önerdiğini doğruladı. Tarkovski, yaratıcı bir karakterin kişiliği ile yaşadığı dönem arasındaki bağı ve bir sanatçının olgunlaşmasıyla yeteneğinin gelişimini gösterme fikrini çok sevdi. Tarihsel ya da biyografik bir film yapmayı hiç düşünmese de, Rus kültür tarihindeki önemi nedeniyle ikona ressamı Andrey Rublev bu konu için en iyi seçimdi. Livanov başrolü oynamak istedi ancak Tarkovski, izleyiciye önceki rolleri hatırlatmayacak, tanınmamış bir oyuncuyu tercih etti. Anatoli Solonitsin, senaryoyu İskusstvo Kino dergisinde okuduktan sonra rol için büyük heyecan duydu, masraflarını kendi karşılayarak Moskova'ya Tarkovski ile görüşmeye gitti ve bu rolü kendisinden daha iyi kimsenin oynayamayacağını söyledi. Tarkovski de aynı fikirdeydi; 'Solonitsin'le şansım yaver gitti' diyerek onun 'içinde şeytani bir kararlılık görülebilen, büyük ifade gücüne sahip bir yüzü' olduğunu belirtti.
Göndermeler ve Referanslar 1
Tarkovsky bu filmden sonra çektiği iki filmde ona göndermede bulundu: önce Solaris'te (1972) başkarakterin odasına Andrei Rublev'e ait bir ikona koyarak, sonra da The Mirror'da (1975) duvara filmin bir afişini asarak.
Derin Anlam 4
Andrei Rublev'in (yaklaşık 1360 - 1430) hayatına dair, ikonalarını nerede ve aşağı yukarı ne zaman yaptığı dışında pek az şey biliniyor. Biyografi olarak bakıldığında film neredeyse tamamen kurgu; Rublev daha çok, Orta Çağ Rusyası'nın genel portresinin merkezindeki figür işlevini görüyor.
Girişte Orta Çağ Rusyası'ndan bir köylü, kendi yaptığı sıcak hava balonuyla kısa ve başarısız bir uçuş yapar. Yaratıcı özgürlük üzerine bir yorum olarak düşünülmüş olsa da bu sahne, dünyadaki teknolojik buluşların çoğunun Rusya'da Ruslar tarafından yapıldığını öğreten Sovyet eğitim sisteminin görüşleriyle de örtüşüyordu. Oysa ilk insanlı sıcak hava balonu uçuşları 1783'te Fransa'da gerçekleşti.
Yönetmen Andrei Tarkovsky bu filmde, Hristiyanlığı Rusya'nın tarihsel kimliğinin tartışılmaz bir temeli olarak sorgulamak için kendi yaratıcı gelişiminden ve inançla ilgili iç çatışmalarından yararlandı.
Tarkovski, ana filmi siyah-beyaz, Rublev'in ikonlarını gösteren sonsözü ise renkli çekmeyi tercih etti. Bir röportajında, gündelik hayatta renklerin bilinçli olarak fark edilmediğini, bu yüzden Rublev'in yaşamının siyah-beyaz, sanatının ise renkli olduğunu belirtti. Bu tercih, bir sanatçının eserleriyle kişisel yaşamı arasındaki karşılıklı bağımlılığı ifade etmeyi sağladı.
Kariyer ve Ödüller 3
BBC'nin 2018'de düzenlediği eleştirmen anketinde, İngilizce olmayan filmler arasında 40. sıraya yerleşti.
Anatoliy Solonitsyn'in ilk filmi; Solonitsyn 1982'de kanserden ölmeden önce yönetmen Andrei Tarkovsky'yle dört film çekti ve bu onların ilkiydi. Yaşasaydı Tarkovsky'nin Nostalghia (1983) filminde başkarakter Andrei Gorchakov'u da oynayacak, sonunda Tarkovsky'nin son filmi The Sacrifice'a (1986) dönüşecek 'The Witch' projesinde de rol alacaktı.
Bugün çevrimiçi kaynaklar sayesinde yaygın biçimde erişilebilen bu film, yapıldıktan sonra yıllarca, hatta bu yüzyılın ilk on yılına kadar görülmesi son derece zor bir yapımdı. 1966'da Moskova'da (Dom Kino) tek bir prömiyer gösteriminden sonra, 1969'da Cannes Film Festivali'ne 'davet edilene' kadar Sovyet döneminde gösterimi baskılandı; Sovyet yetkililer başlangıçta reddettiyse de ikinci girişimde, yarışma dışı ve yalnızca bir kez –hem de gecenin/sabahın bir vakti (sabah 4'te!)– gösterilmesi koşuluyla gönülsüzce izin verdi ve film burada hemen Uluslararası Film Eleştirmenleri Ödülü'nü kazandı. Ardından 'ortadan kayboldu'; örneğin Britanya'ya ancak 1973'te ulaştı (ve o zaman da yalnızca 146 dakikalık bir versiyon olarak gösterildi). Sonrasında: 'O zamandan beri zaman zaman gösterileceği duyuruldu, ancak gerçekleşmedi. Bu hafta [2010!] Ulusal Film Tiyatrosu'ndaki basın gösterimi dışında Londra'da hiçbir gösterim planlanmadı. Belki de yapımcısı Mosfilm, –söylemeye cesaret edilebilir mi?– nispeten gözlerden uzak Edinburgh Uluslararası Film Festivali'ndeki tek gösterime gelen tepkileri bekleyerek filmin Batı gösterimleri açısından geleceğine karar verecek.' * Çağdaş M. McNay eleştirisi [Ağustos '73.] Not: Bugün kolayca erişilebilen 3 saat 6 dakikalık versiyon, Tarkovski'nin kendi – 'Son versiyonun en iyisi olduğuna inanıyorum' [1969] – nihai tercih ettiği kurgudur.
Spoiler içeren bilgiler
Spoiler içerir · Derin Anlam
Tarkovsky 1969'daki bir röportajda girişteki uçan adam için şöyle demişti: "Yaratıcılık, insanın varlığını bütünüyle ortaya koymasını gerektirdiği için cesaretin simgesidir. İnsan ister uçmak mümkün olmadan önce uçmak istesin, ister nasıl yapıldığını öğrenmeden bir çan döksün ya da bir ikona yapsın; bütün bu eylemler, yarattığı şeyin bedeli olarak insanın ölmesini, kendini işine vermesini, bütünüyle adamasını gerektirir."
Spoiler içerir · Kamera Arkası
İnekli sahnede inek gerçekten yanmasın diye asbest bir örtüyle kaplandı. Ancak atın merdivenlerden yuvarlandığı sahnede at, yönetmen Andrei Tarkovsky tarafından boynundan vuruldu. Ekip atı, ertesi gün kesileceği bir mezbahadan almıştı.
Spoiler içerir · Derin Anlam
Rublev'in ikonalarını gösteren renkli bölüm önce yalnızca seçilmiş ayrıntılarla başlar ve Rublev'in en ünlü ikonası The Trinity ile doruğa ulaşır. Tarkovsky'ye göre bu renkli finalin nedenlerinden biri, izleyiciye biraz soluk aldırmak, onu Rublev'in hayatından ayırıp düşünmeye bırakmaktı. Film, yağmur altında nehirdeki atların görüntüsüyle kapanır. Tarkovsky için atlar hayatı simgeliyordu; final sahnesinde (ve filmin daha pek çok sahnesinde) atlara yer vermesi, hayatın Rublev'in bütün sanatının kaynağı olduğunu anlatıyordu.
Bağlantılı sayfalar
Groundhog Day— sayfasındaki bilgilerde Andrei Rublev geçiyor
Ölçüm çerezi, kabul edene kadar yazılmaz. Ayrıntı gizlilik sayfasında.
Popüler ve son eklenenler
Yalnızca başlıklarda değil, bilgi maddelerinin içinde de arar — örneğin dublör, ilk seçilen oyuncu, gizli gönderme.
