Sergio Leone (3 Ocak 1929 – 30 Nisan 1989), en çok Il buono, il brutto, il cattivo, C'era una volta il West ve Per qualche dollaro in più ile tanınan yönetmen ve senarist.
Sergio Leone ile ünlü besteci Ennio Morricone'nin yolları, sinema tarihinin en unutulmaz iş birliklerinden birini doğuracaktı. Ancak çok az kişi, bu iki dev ismin çocukluk yıllarında sınıf arkadaşı olduğunu bilir. İkili, profesyonel anlamda ilk kez 1964 yapımı 'Bir Avuç Dolar'da bir araya geldi; ama bu tesadüfi tanışıklık, aralarındaki yaratıcı uyumun temelini çok önceden atmıştı. Bu erken bağ, Leone'nin filmlerindeki müziğin neden bu kadar içsel ve etkileyici olduğunu da açıklıyor.
Sergio Leone'ye 'Asılanlar' (1968) filminin yönetmenliği teklif edildi, ancak o bu teklifi geri çevirerek 'Bir Zamanlar Batıda' (1968) projesini seçti. Bu karar, Leone'nin kariyerindeki en önemli dönüm noktalarından biri oldu. 'Bir Zamanlar Batıda', sinema tarihinin en büyük westernlerinden biri olarak kabul edilirken, 'Asılanlar' ise daha az akılda kalıcı bir yapım olarak kaldı. Leone'nin bu seçimi, onun sanatsal vizyonuna ne kadar güvendiğini gösteriyor.
'Bir Zamanlar Batıda' (1968) ile Sergio Leone, sinematografik tarzında köklü bir değişime imza attı. Clint Eastwood'lu 'Dolar' üçlemesindeki hızlı tempolu Hollywood western anlayışını bir kenara bırakan Leone, bu filmde Akira Kurosawa'nın samuray filmlerinden ilham alan daha yavaş ve gerilim dolu bir anlatımı benimsedi. Bu değişim, Leone'nin sinema dilindeki olgunlaşmayı ve farklı kültürlerden beslenme yeteneğini gözler önüne serdi.
Sergio Leone, 'Bir Zamanlar Amerika'da' (1984) filminin hazırlıklarına başlayana kadar akıcı İngilizce konuşmayı öğrenmedi. Daha önce Amerikalı oyuncularla çalıştığı beş filmde, iletişim kırık bir İngilizce, İtalyanca veya Fransızca ile sağlanıyordu. Bu dil engeli, Leone'nin setlerinde zaman zaman komik anlara yol açsa da, onun görsel anlatım gücünün önüne geçemedi. Leone'nin bu durumu, sinema dilinin evrenselliğini ve yönetmenin vizyonunun sözlü iletişimden bağımsız olduğunu gösteriyor.
Sergio Leone, yazar ve işbirlikçisi Luciano Vincenzoni sayesinde Havana purolarına tutkuyla bağlandı. Vincenzoni'nin hediye ettiği bu purolar, Leone'nin vazgeçilmezleri arasına girdi ve onun imajının bir parçası haline geldi. Leone'nin puro sevgisi, set aralarında sık sık dumanını tüttürdüğü anlarla sinema tarihine kazındı. Bu küçük ayrıntı, ünlü yönetmenin kişiliğine dair samimi bir ipucu veriyor.
Yapım Hikâyesi 14
Louis-Ferdinand Céline'in Journey to the End of the Night romanına hayrandı ve 1960'ların sonunda onu filme çekmeyi düşündü. Hikâyenin bazı unsurlarını The Good, the Bad and the Ugly (1966) ve Duck, You Sucker! (1971) filmlerine taşıdı, ama romanı uyarlama fikri planlama aşamasını hiç geçemedi.
Çalışma arkadaşlarıyla birçok kez ters düştü: The Good, the Bad and the Ugly (1966) senaryosuna katkısı jenerikte anılmadığı için Sergio Donati'yle; Luciano Vincenzoni'yle; ve My Name Is Nobody (1973) setinde pek çok sahneyi bizzat çekerek yerini aldığı Tonino Valerii'yle.
Sergio Leone: bir sahneGörsel: Wikimedia Commons · Obbino, CC BY 2.0
Japon yönetmen Akira Kurosawa, Yojimbo'nun (1961) sahne sahne kopyalanıp A Fistful of Dollars (1964) olarak çekildiği ve adının anılmadığı gerekçesiyle Leone'ye telif davası açtı. Yapım şirketi özür diledi, Kurosawa'ya 100.000 dolar ve gişe gelirinin %15'ini ödedi.
Sergio Leone: portresiGörsel: Wikimedia Commons · Obbino, CC BY 2.0
Çektiği filmler konusunda çok güvensizdi; neredeyse her filmi son filmiymiş gibi hissederdi. Duck, You Sucker! (1971) ile Once Upon a Time in America (1984) arasında birkaç filmin yapımcılığını üstlendi ve pek çok reklam filmi yönetti; yapımcısı olduğu bazı filmleri de adı geçmeden yönetti. Ölmeden önce Leningrad kuşatmasını anlatan The 900 Days'i çekmeyi planlıyordu; daha senaryo yazılmadan 100 milyon dolar finansman bulmuştu ve başrol için Robert De Niro'yu düşünüyordu.
Flash Gordon'ı (1980) yönetmesi için akla gelen ilk isimlerden biriydi. Alex Raymond'un özgün çizgi romanına hayrandı, ama senaryo Raymond'un eserine benzemediği için teklifi geri çevirdi.
1982'de Once Upon a Time in America (1984) üzerinde çalışırken Harrison Salisbury'nin kurgu dışı kitabı The 900 Days: The Siege of Leningrad'dan çok etkilendi ve onu bir savaş destanı olarak uyarlamaya karar verdi. Resmi bir senaryo tamamlanmadı ya da ortaya çıkmadı, ama Leone açılış sahnesini ve ana hatlarıyla hikâyeyi tasarlamıştı. Once Upon a Time: Sergio Leone (2000) belgeseline göre film, Nazi topçu ateşinden saklanan bir Rus'a odaklanan kameranın yüzlerce metre kayarak şehrin surlarına yaklaşan Alman Panzer tümenlerini göstermesiyle açılacaktı. Hikâyenin merkezinde, bir görev için Rusya'da mahsur kalan Amerikalı bir fotoğrafçı (Leone bu rolde Robert De Niro'yu istiyordu) olacaktı; bu sırada Alman Luftwaffe şehri bombalamaya başlıyordu. Uzun kuşatma boyunca, yabancılarla ilişki yasak olduğu için gizli polisten kaçarken bir Rus kadına âşık olacak ve onu hamile bırakacaktı. Leone'nin anlatımıyla: 'Sonunda kameraman, şehrin kurtuluş gününde Almanların teslim oluşunu çekerken ölür. Kız da onun ölümünü tesadüfen bir haber filminde görerek öğrenir: Kamera onun bir top mermisiyle parçalandığını gösterir...' 1989'a gelindiğinde Leone bağımsız destekçilerden 100 milyon dolar toplamıştı ve film bir Sovyet yapım şirketiyle ortak yapım olacaktı. Ennio Morricone'yi müziği bestelemeye ikna etmişti, görüntü yönetmeni olarak da Tonino Delli Colli seçilmişti. Çekimlerin 1990'da başlaması planlanıyordu; ama Leone filme resmen imza atmasından iki gün önce ölünce proje iptal oldu.
Lee Falk'ın The Phantom'ından bir senaryo yazmaya başladı ve proje için mekân aradı; yine de bu çizgi roman kahramanını filme çekemedi. Phantom projesinden sonra Falk'ın bir başka karakteri Mandrake the Magician'ın filmini yapmak istediğini söyledi.
Margaret Mitchell'in romanına ve Gone with the Wind (1939) filmine tutkuyla bağlıydı. Yakınları ve arkadaşları, romana daha sadık bir yeniden çevrimden söz ettiğini anlattı, ama fikir hiçbir zaman ciddi bir yapım aşamasına ulaşmadı.
1987'de eski çalışma arkadaşları Sergio Donati ve Fulvio Morsella'ya bir fikir açtı: Winchester '73 (1950) tarzında, Vahşi Batı'da elden ele geçen bir Colt tabancanın hikâyesini anlatan bir TV mini dizisi. Donati'ye göre Leone, önceki işlerinden daha revizyonist bir western peşindeydi ve Vahşi Batı'yı "gerçekte olduğu gibi" göstermek istiyordu. Leone sonra bu projeyi bırakıp A Place Only Mary Knows'a yöneldi; Donati yine de bir taslak yazdı ve proje Leone'nin ölümünden yıllar sonra bile geliştirilmeye devam etti.
Clint Eastwood, Sergio Leone'nin A Fistful of Dollars (1964) filmindeki rolün neden kendisine kaldığını şöyle anlatıyor: Rol önce James Coburn'a önerilmiş, ama Coburn 25.000 dolar istemiş; Clint ise 15.000 dolara razı olmuş.
Luca Morsella ve Fabio Toncelli'yle birlikte A Place Only Mary Knows adlı bir western tasarladı. Bunun Leone'nin son westerni olacağı ve başrolleri Mickey Rourke ile Richard Gere'in paylaşacağı tahmin ediliyor. Amerikan İç Savaşı'nın en kızgın döneminde geçen hikâye, görevi erkekleri Birlik ordusuna yazmak olan Georgialı Birlik askeri Mike Kutcher'ı anlatıyor. Öteki karakter, eski sevgilisi ve ortağı Mary'yle başarılı bir soygunun ardından Kuzey'e taşınan Güneyli iş adamı Richard Burns. İkisi, Atlanta dışında işaretsiz bir mezara gömülen hazineyi arıyor. Boston limanından gelen azat edilmiş bir köle ve İtalyan göçmen Francesco'nun da katıldığı grup, süren Kuzey-Güney savaşının çatışmalarından olabildiğince uzak durmaya çalışıyor. Film; Edgar Lee Masters (Spoon River Anthology), Ambrose Bierce (An Occurrence at Owl Creek Bridge), Mark Twain (A Military Campaign that Failed), Stephen Crane (The Red Badge of Courage) ve romanını yeniden çekmek istediği Margaret Mitchell (Gone with the Wind) gibi klasik yazarlara bir saygı duruşu olacaktı. Yazılı film öyküsü (treatment) hiçbir zaman tam bir senaryoya dönüşmedi, ama Leone'nin oğlu Andrea onu İtalyan sinema dergisi Ciak'ın Haziran 2004 sayısında yayımlattı. Bunun Amerika'da ya da İtalya'da bir yapıma dönüşüp dönüşmeyeceği belirsiz.
Duck, You Sucker!'ın (1971) yönetmenliği yüzünden Peter Bogdanovich'le ünlü bir kavgası oldu. Leone, Bogdanovich'in bu büyüklükte bir yapımdan korkup son anda çekildiğini iddia etti; Bogdanovich ise Leone'nin baştan beri filmi kendisi yönetmek istediği için onu bir şamar oğlanı olarak işe aldığını söylüyor.
Frayling'in Leone biyografisi Something to Do with Death'e göre, Cervantes'in 17. yüzyıl romanı Don Quixote'un Clint Eastwood'lu ve Sancho Panza rolünde Eli Wallach'lı çağdaş bir uyarlamasını hayal ediyordu. 1960'lardan 1970'lere kadar bu projeden söz etti, hayatının son dönemlerinde ise ciddi ciddi üzerinde düşünmeye başladı.
The Godfather'ı (1972) yönetmesi teklif edildi, ama Once Upon a Time in America'yı (1984) çekebilmek için reddetti.
Kamera Arkası 4
Morricone'nin anlattığına göre Leone, alışılmışın dışında bir yolla, müziğin çekimler başlamadan bestelenmesini istedi; sonra da oyuncuların performansını güçlendirmek için çekim sırasında müziği onlara dinletti.
Clint Eastwood, birlikte çalıştıkları dönemde Leone'nin setteki hallerine çok gülerdi. Kısa boylu, kilolu Leone aşırı öfkelendiğinde ve kalın İtalyan aksanıyla kovboyculuk oynamaya çalıştığında ona 'Yosemite Sam' derdi.
Sergio Leone "Goodbye" dışında hiç İngilizce konuşmadı ve Amerikalı oyuncularla hep çevirmen aracılığıyla anlaştı. Eli Wallach bir röportajında, Leone'yle kırık dökük Fransızca konuştuğunu ve onun bu dili akıcı bildiğini keşfettiğini anlattı; The Good, the Bad and the Ugly (1966) çekilirken ikisi böyle anlaştı.
Sergio Leone'nin işbirlikçilerine karşı duyarsız tutumu, 'Bir Zamanlar Batıda' (1968) çekimleri sırasında trajik bir olayla zirveye ulaştı. Küçük bir rol için sette bulunan aktör Al Mulock, İspanya'nın Guadix kentindeki bir otelden atlayarak intihar etti. Mulock, daha önce Leone'nin 'İyi, Kötü ve Çirkin' filminde tek kollu ödül avcısını canlandırmıştı. Yapım yöneticisi Claudio Mancini'nin odasında yaşanan bu olay, Leone'nin setlerindeki yoğun ve stresli atmosferin bir göstergesi olarak yorumlandı.
Karakterler ve Oyuncular 1
Çocukluğundan beri en sevdiği oyuncu Henry Fonda'ydı ve ilk westernlerinin her biri için ona rol teklif etti. Fonda nihayet Once Upon a Time in the West'te (1968) onunla çalıştığında bu iltifata karşılık verdi ve o filmi en sevdiği rolü olarak gösterdi.
Derin Anlam 1
Once Upon a Time in the West (1968) ile üslubu değişti: Hollywood westernlerinin hızlı temposundan (Clint Eastwood'lu "Dolar" üçlemesinde bu tempoyu iyice artırmıştı) Akira Kurosawa'nın samuray filmlerindeki daha yavaş ve gerilimli tarza geçti.
Kariyer ve Ödüller 1
Sergio Leone, 1971 yılında düzenlenen 24. Cannes Uluslararası Film Festivali'nde 'Resmi Yarışma' bölümünün jüri üyeliğini yaptı. Bu görev, Leone'nin Avrupa sinemasındaki etkin konumunu ve uluslararası festivallerdeki itibarını gösteriyor. Cannes'daki jüri üyeliği, onun sinema dünyasındaki saygınlığının bir göstergesiydi.
Hayat ve Aile 5
Kendi yapım şirketini kurdu ve iki kızı Raffaella ile Francesca'nın adlarından türeterek ona Rafran adını verdi.
Son yıllarında Clint Eastwood'la arası bozuldu. Once Upon a Time in America'yı (1984) çekerken Robert De Niro'nun Eastwood'un aksine gerçek bir aktör olduğunu söyledi; bir biyografiye göre bu, Eastwood'un o filmdeki İrlandalı polis dedektifi rolünü reddetmesine bir tepki olabilir. Yine de Leone ölmeden önce barıştılar. Eastwood Unforgiven (1992) ile Oscar kazanınca ödülü iki yönetmene adadı (öteki Don Siegel) ve filmin jeneriğine 'To Sergio & Don' ithafını koydu.
Sevdiği filmler arasında (sıra gözetmeksizin) Yojimbo (1961), Warlock (1959), The Man Who Shot Liberty Valance (1962), High Noon (1952), Shane (1953) ve Vera Cruz (1954) olduğu söylenir.
Sergio Leone'nin iki kızı Francesca ve Raffaella ile bir oğlu Andrea vardı. Francesca, babasının 'Birkaç Dolar İçin' (1965) filminde bebek olarak kamera karşısına geçti. Her iki kızın da 'Bir Zamanlar Batıda' (1968) filminde Flagstone kasabasında figüran olarak yer aldığı bildirildi. Leone'nin son filmi 'Bir Zamanlar Amerika'da'da (1984) Francesca küçük bir rol aldı, Raffaella ise yardımcı kostüm tasarımcısı olarak jenerikte yer aldı. Leone'nin ailesi, onun sinema dünyasının bir parçası olmaya devam etti.
Sergio Leone, filmlerinin setlerinde yaşanan olayları sık sık abartarak anlatmasıyla tanınırdı. Birçok işbirlikçisi, Leone'nin anlattığı hikayelerin gerçeklerle her zaman örtüşmediğini belirtti. Bu özelliği, onun hikaye anlatıcılığına olan tutkusunun ve sinemasal vizyonunun bir yansıması olarak görüldü. Leone'nin bu abartılı anlatımı, onun efsanevi kişiliğinin bir parçası haline geldi.
Ölçüm çerezi, kabul edene kadar yazılmaz. Ayrıntı gizlilik sayfasında.
Popüler ve son eklenenler
Yalnızca başlıklarda değil, bilgi maddelerinin içinde de arar — örneğin dublör, ilk seçilen oyuncu, gizli gönderme.
