Fantasia Nasıl Yapıldı? Yapım Hikâyesinden Bilgiler

Mickey Mouse, Disney'in uzun metrajlı bir animasyon filminde ilk kez bu yapımda seyirci karşısına çıktı.

Walt Disney animasyon klasikleri arasında iki saat sınırını aşan, hatta biraz da üzerine çıkan tek filmdir.

Sürrealist ressam Salvador Dalí film için bazı illüstrasyonlar hazırlamış, ancak fikirleri sonradan rafa kaldırılmıştı. Bu çizimlerden bazıları yıllar sonra Fantasia 2000'de kendine yer buldu.

Walt Disney, Chasen's restoranında Leopold Stokowski ile tesadüfen karşılaşmasını bizzat anlatmıştı. Birlikte yemek yerlerken Disney, "Sihirbazın Çırağı"nı ve klasik müziği animasyonla buluşturacak başka projelerini heyecanla paylaştı. O dönem ülkenin en ünlü iki orkestra şefinden biri olan Stokowski'nin "Bunu sizin için yönetmek isterim" demesi karşısında Disney'in nutku tutulmuş, bu teklifi asla geri çevirememişti.

Walt Disney ve Leopold Stokowski, filmin belirli anlarında salonu kokuyla doldurarak deneyimi zenginleştirmeyi düşünmüşlerdi. "Clair de Lune" için gece çiçeği, "Çiçeklerin Valsi" için yasemin, "Ave Maria" için tütsü ve "Sihirbazın Çırağı" için barut kokusu gibi öneriler masadaydı. Ancak bir kokuyu salondan temizleyip diğerini vermenin getirdiği teknik zorluklar yüzünden Disney bu fikirden vazgeçti.

1940'ta hayatta olan tek besteci Igor Stravinsky'ye "Bahar Ayini"nin hakları için ulaşıldığında, besteci Walt Disney için tamamen yeni bir eser yazmayı teklif etti. Bu öneri kabul edilmeyince Stravinsky, Leopold Stokowski'nin eseri yeniden düzenlemesinden ve bölümlerin sırasını değiştirip ikisini tamamen çıkarmasından hiç hoşlanmadı.

124 dakikalık süresiyle bu film, Disney'in en uzun animasyon klasiği olma unvanını taşıyor.

Bu filmin, perdede hiçbir jenerik gösterilmeden yayınlanan ilk Amerikan filmi olduğu düşünülüyor. Yalnızca ara başlığında ve tek bir karede "Color by Technicolor", "copyright 1940 by The Walt Disney Company" gibi ibareler yer alıyordu. Jenerik bilgileri basılı programlarla seyirciye dağıtılmış, 1990'daki 50. yıl versiyonunda filmin sonuna eklenmişti.

2000 yılındaki restorasyon, filmin uzun yol gösterimi versiyonunun ilk gösterimden sonra ilk kez izlenmesini sağladı. Bu versiyonda Deems Taylor'ın eserleri tanıttığı bölümler çok daha uzundu. Görüntüler kolayca bulunup temizlense de, 1940'lardan beri duyulmayan bu bölümlerin ses kayıtları ya kayıptı ya da çok kötü durumdaydı. Uzun tartışmaların ardından Taylor'ın tüm diyaloglarını Corey Burton seslendirdi, ancak filmin ortasında orijinal anlatımı duymak hâlâ mümkün.

Geniş çaplı ilk gösterimi tam bir gişe fiyaskosuyla sonuçlandı. Sonraki yıllarda bazı sinema zincirleri, normalde her Disney filmini oynatmalarına rağmen bu filmin yeniden gösterimlerini programlarına almadı. 1969'daki yeniden gösterimde ise filmin sözde psikedelik imgeleri büyük ilgi çekti ve Disney de bu durumu pazarlamada kullandı. Bu gösterim başarılı oldu ve filmin itibarıyla popülerliği o noktadan sonra yükselişe geçerek 1991'deki ilk ev videosu satış rekorlarını kırdı.

Disney'in en büyük gişe başarısızlıklarından biri olarak anılmasına rağmen, sonraki yeniden gösterimler filmi kendi başına bir hit haline getirdi. 2025 itibarıyla yalnızca ABD'de 83,3 milyon doların üzerinde hasılat elde etti.

"Çorak Dağda Bir Gece" bölümü, film ilk kez videoya çıktığında kesilmişti. 1940'ta bu sekans gösterildiğinde stüdyo, çocuklarını korkuttuğunu söyleyen ebeveynlerin telefon ve mektuplarıyla dolup taşmıştı. Daha sonraki ev videosu sürümlerinde bölüm filmdeki orijinal yerine geri kondu.

Durağan başlık kartı aslında filmin ortasında, yol gösterimi versiyonundaki 15 dakikalık aranın başladığını belirtmek için gösteriliyordu. "FANTASIA" yazısı, ikinci perde başlayana kadar perdeye yansıtılırdı. Sonraki kurgulanmış versiyonlarda başlık kartı filmin başına alınsa da, 2000 DVD restorasyonunda tekrar orijinal yerine, yani orta noktaya döndü ve hatta RKO Radio Pictures dağıtım jeneriğini de içerdi. Benzer şekilde Deems Taylor'ın ara duyurusu ve sahneden ayrılışı, 1990'da restorasyon jeneriğine yer açmak için filmin sonuna kaydırılmış, 2000 DVD'sinde tekrar orta noktaya taşınmıştı.

Walt Disney aslında filmi her yıl yeni müzik bölümleri ekleyerek yeniden yayınlamayı hayal ediyordu, ama bu fazla iddialı bir plandı. Jean Sibelius'un "Tuonela'nın Kuğusu", Wagner'in "Valkürlerin Yolculuğu", Rimsky-Korsakov'un "Yaban Arısının Uçuşu" ve Carl Maria von Weber'in "Valse Davet" gibi eserler için storyboard'lar hazırlanmıştı. Bu kullanılmayan fikirlerden bazıları, özellikle Andersen'in "Sadık Teneke Asker"inden uyarlanan kısa bölüm, yıllar sonra Fantasia 2000'de hayat buldu.

"Ave Maria", filmde vokal içeren tek parçadır. Diğer tüm bölümler tamamen enstrümantaldir.

Avrupa'da savaşın patlak vermesi potansiyel gelirin yaklaşık %40'ını kestiği için film ilk çıktığında başarılı olamadı.

Walt Disney, nihai Silly Symphony olarak gördüğü bu projenin yıldızı olarak önce Pamuk Prenses'in Dopey'ini düşünüp reddettikten sonra, gözdesi Mickey Mouse'u seçti. Mickey'nin beyaz perdedeki geleceği Disney'in en büyük endişelerindendi ve Fransız besteci Paul Dukas'ın "Sihirbazın Çırağı" müziği eşliğinde başrolde yer almasına karar verildi.

Yunan mitolojisi temalı bölüm için önce Gabriel Pierné'nin "Cydalise"i düşünülmüş, ancak Walt Disney hikâye için yeterince etkileyici bulmayınca Beethoven'ın "Pastoral Senfoni"si seçilmişti.

Leopold Stokowski film için orkestrayı yönetmeyi kabul etmeden önce, şef olarak Arturo Toscanini düşünülüyordu. John Culhane'in "Fantasia" kitabında anlattığına göre, Disney çalışanları Toscanini'nin "Sihirbazın Çırağı" plağını dinlerken Stokowski'nin stüdyoya gelmekte olduğunu duyunca plağı apar topar saklamışlardı.

"Bahar Ayini" için ilk hikâye taslakları, zaman çizelgesini insanın evrimine ve ateşin keşfine kadar uzatıyordu. Ancak yaratılışçıların bu içerik yüzünden filmi tehdit etmesi ve başka etkenler, bölümün filmdeki haline kısaltılmasına yol açtı.

İkinci Dünya Savaşı sırasında bu film Japonya'da yasaklanmıştı. İmparatorluk hükümeti, Japon seyircilerin Amerikalıların böylesine güzel sanat eserleri yaratabildiğini görmesinin ulusu demoralize edeceğinden korkuyordu. Buna rağmen Japon donanma bakanlığı, gençleri etkileyip vatanseverlik duygusu uyandıracak benzer bir animasyon yapması için yönetmen Mitsuyo Seo'ya filmi gizlice izlettirdi.

Film müziklerini içeren üç plaklık albüm seti 1957'ye kadar yayınlanmadı. 1990'da filmin 50. yıl restorasyonuyla birlikte CD olarak da çıktı. 1982'de Irwin Kostal yönetiminde dijital sesle yeniden kaydedilen versiyon ise kısa süre sonra piyasadan kaldırılarak yerini Stokowski'li orijinal kayda bıraktı.

Filmin yapımında binden fazla sanatçı ve teknisyen görev aldı; ortaya 500'den fazla animasyon karakteri çıktı.

Igor Stravinsky, Leopold Stokowski'nin "Bahar Ayini" partisyonunda yaptığı değişikliklerden hiç memnun değildi. Bölümlerin sırasını değiştirmesi, bazılarını kısaltıp kimilerini tamamen çıkarması karşısında rahatsızlığını her fırsatta dile getirdi. Ancak film gösterime girip bitmiş halini görünce ve filme yağan övgüleri duyunca, "Eh, sanırım ben de böyle demek istemiştim," demekle yetindi.

Film, New York'taki Broadway Theater'da görkemli bir açılış yaptı. Prestijli bir yapım olması ve salonu stereofonik sese dönüştürme maliyetleri nedeniyle biletler normalden pahalıydı. Talep o kadar yoğundu ki, telefon trafiğini karşılamak için ekstra operatörler işe alındı. Film, rekor kırarak 57 hafta boyunca gösterimde kaldı.

"Sihirbazın Çırağı" bölümü, Paul Dukas'ın 1897 tarihli aynı adlı senfonik şiirine dayanır; o da Goethe'nin 1797'de yazdığı "Der Zauberlehrling" adlı baladından uyarlanmıştır. Hem Dukas hem de Disney, Goethe'nin orijinal öyküsüne büyük ölçüde sadık kalmıştır.

Sterling Holloway, "Sihirbazın Çırağı" için bir anlatım kaydetmiş, ancak bu fikirden vazgeçilmişti. Holloway daha sonra Make Mine Music'teki "Peter ve Kurt" bölümünde sesini duyurdu. Her iki kayıt da filmin 2015 Legacy Collection soundtrack'inde yer aldı.

Başlangıçta "Çorak Dağda Bir Gece"nin sonunda, "Ave Maria"yı söyleyen hacıların sık bir ormanda yürüdüğü ve bu görüntünün bir katedralin sütunlarına dönüşerek Meryem ve Çocuk vitrayıyla sonlanması planlanmıştı. Bu fazla dini bulunarak gün doğumuyla değiştirildi. Yine de film, Vatikan'ın 1995'teki en iyi 45 film listesine giren tek Disney ve tek animasyon filmi oldu.

Perdede ara başlığı dışında hiçbir yazılı jenerik gösterilmeden yayınlanan ilk büyük Hollywood filmidir.

Leopold Stokowski, Walt Disney'in klasik müziği bir Mickey Mouse kısasıyla buluşturma vizyonundan o kadar etkilenmişti ki orkestrayı ücretsiz yönetmeyi kabul etti. Proje daha iddialı bir hal alınca Stokowski, stüdyoyla 18 aylık bir sözleşme imzaladı.

Walt Disney, geliştirme aşamasının başından itibaren Fantasia'da müziğin önemini vurguluyordu: "Sıradan işlerimizde müzik her zaman aksiyonun altındadır, ama burada... bu müziği resmediyoruz – müzik bizim hikâyemize uymuyor." Disney, filmin kendisi gibi "bu tür şeylerden kaçan" insanlara klasik müziği getirmesini umuyordu.

Mickey Mouse'lu Sihirbazın Çırağı başlangıçta bir Silly Symphony kısası olarak düşünülmüştü. Kısanın maliyeti arttıkça, hepsi klasik müziğe ayarlanmış diğer kısalarla birlikte bir derleme filmin parçası yapılmasına karar verildi.

Film önceleri "The Concert Feature" veya "Musical Feature" olarak anılıyordu. RKO'nun tanıtımcısı Hal Horne farklı bir isim istedi ve "Filmharmonic Concert"i önerdi. Stüdyoda düzenlenen yarışmada "Bach to Stravinsky" ve "Bach and Highbrowski by Stokowski" gibi 1800'e yakın öneri geldi. Yine de yapım ekibinin favorisi, erken bir çalışma başlığı olan ve Horne'un da benimsediği "Fantasia" oldu: "Sadece kelime değil, ona yüklediğimiz anlam önemli."

1947'deki yeniden gösterim, aslında Make Mine Music'in bir bölümü olan "Peter ve Kurt" ile birlikte sunuldu. Bu, tıpkı ilk Disney Winnie the Pooh kısalarının ana filmden önce gösterilmesi gibi bir uygulamaydı. Walt Disney'in Fantasia'yı yeni bölümlerle sürekli güncelleme hayaline en çok yaklaştığı an buydu, gerçi "Peter ve Kurt" filme hiçbir zaman dahil edilmedi.

"Pastoral Senfoni" bölümü, hem Beethoven'ın 1808 tarihli eserinin müziğini hem de bestecinin aklındaki temel hikâye yapısını kullanır. Beethoven'ın tarifine göre eser, "kırlara varıştaki neşeli duyguların uyanışı" ile açılır; "dere kenarı sahnesi", akan suyu ve kuş seslerini taklit eden motiflerle devam eder. Üçüncü bölüm "köylülerin neşeli toplantısı"nı, dördüncü bölüm şiddetli bir fırtınayı, beşinci ve son bölüm ise "fırtınadan sonraki mutlu ve şükran dolu duyguları" temsil eder.

Igor Stravinsky'nin "Ateş Kuşu" başlangıçta dinozorlu Bahar Ayini bölümü için düşünülmüştü. Bu fikir daha sonra Fantasia 2000'de hayata geçirildi.

"Sihirbazın Çırağı"nın, Fantasia'ya dahil edilmeden önce, Mickey Mouse serisinden ayrı, özel bir film olarak sinemalara kiralanması planlanıyordu.

Claude Debussy'nin "Clair de Lune"ü için animasyon hazırlanmış, ancak filmin zaten aşırı uzun olması nedeniyle kesilmişti. Bu bölüm daha sonra Make Mine Music'te "Blue Bayou" olarak yeniden düzenlendi. Orijinal "Clair de Lune"ün restore edilmiş hali, 1990'larda bağımsız bir kısa olarak "Fantasia Legacy" DVD'sinde yer aldı. Stokowski'nin bölümü sunan görüntüleri bulunamadığı için, sekans "Toccata ve Füg"den geri dönüştürülmüş çekimlerle çerçevelendi.

Filmin Batı Yakası prömiyeri Carthay Circle Theatre'da görkemli bir olaydı. Shirley Temple, Cecil B. DeMille, James Cagney ve Edgar Bergen gibi sinema dünyasının önde gelen isimlerinin de aralarında bulunduğu yaklaşık 5000 kişiyi bir araya getirdi.

Disney'in üçüncü animasyon klasiğidir.

"Pastoral Senfoni" bölümü ve karakterleri Greko-Romen mitolojisine dayanır. Bu, Fantasia'yı peri masalları veya yakın dönem edebiyatı yerine Klasik mitolojiyi kaynak olarak kullanan ilk uzun metrajlı animasyon filmi yapar.

Filmi aslında RKO'nun dağıtması gerekiyordu, ancak şirket iki saati aşkın klasik müzik fikrine yanaşmadı. Disney filmi kendisi, sınırlı sayıda yol gösterimi salonunda yayınladı. RKO daha sonra yeniden gösterimleri üstlendi, ama genellikle mono sesle ve Valley of the Sun westerniyle ikili program halinde.

1998'de Amerikan Film Enstitüsü'nün "AFI'nın 100 Yılı... 100 Film" listesinde Fantasia 58. sırada yer aldı. Listenin kriterleri arasında uzun metraj ve anlatı formatı, Amerikan yapımı olma, eleştirel tanınma, büyük ödüller kazanma, yıllar içinde popülerlik ve ticari başarı elde etme, yeniliklerle tarihsel önem kazanma ve Amerikan toplumu üzerinde kültürel etki yaratma gibi şartlar vardı.

Walt Disney, "Bahar Ayini"ni kullanmak için Igor Stravinsky'ye 5000 dolar teklif etti. Besteci bu rakama itiraz edince Disney, eserin ABD'de kamu malı olduğunu ve hiçbir şey ödemek zorunda olmadığını hatırlattı. Savaştan yeni çıkmış Avrupa'dan yeni gelmiş biri olarak Stravinsky parayı gönülsüzce kabul etti, ama bu olay onu film endüstrisine karşı soğuttu. Los Angeles'ta 29 yıl yaşamasına rağmen hiçbir Hollywood filmi için beste yapmadı.

Walt Disney Animasyon Stüdyoları'nın Kasım ayında gösterime giren ilk filmidir. 2002'den beri bu ay, Disney filmleri için standart bir gösterim zamanı haline gelmiştir.

Walt Disney, William E. Garity, J.N.A. Hawkins ve RCA Manufacturing Company, 1941'deki 14. Akademi Ödülleri'nde "Fantasia'nın yapımı yoluyla sinemada ses kullanımının ilerlemesine olağanüstü katkılarından dolayı" Özel Başarı Sertifikası kazandı.

Amerikan Film Enstitüsü'nün 1998'deki Tüm Zamanların En İyi 100 Amerikan Filmi listesinde yer aldı.

Bu film, Disney animasyon klasikleri serisinde aynı yıl içinde iki filmin sinemalarda gösterime girdiği ilk örnektir. Pinokyo, Fantasia'dan 10 ay önce vizyona girmişti. Bu durum 1977'ye kadar tekrar yaşanmadı. 1942'de Saludos Amigos'un ABD gösterimi Şubat 1943'e ertelendiği için o yıl sayılmaz.

Film, Walt Disney'in 1929-1939 arasında ürettiği 75 kısa müzikal animasyondan oluşan Silly Symphonies serisinin hem sanatsal hem de pratik bir uzantısıdır. Disney, Silly Symphonies'i animatörlerin farklı teknikler, karakterler ve stiller denemesi için bir platform olarak görmüştü. Bu kısalar, stüdyonun uzun metrajlı animasyona geçişinin yolunu açtı. Örneğin, üç-şeritli Technicolor'un sınırlı haklarını aldıktan sonra 1932'deki Flowers and Trees, tam renkli Technicolor kullanan ilk animasyon filmi oldu. Ayrıca, daha "sinematik" bir animasyon tarzı için kritik olan multiplane kameranın test edilmesini de sağladılar. En ünlü multiplane kamera William Garity tarafından Disney için yaratıldı ve ilk kez 1937 tarihli The Old Mill Silly Symphony'sinde kullanıldı. Bu kısayı, Fantasia'daki "Çorak Dağda Bir Gece/Ave Maria"nın yönetmeni Wilfred Jackson yönetmişti. Multiplane kamera zamanla yerini dijital CAPS sistemine bıraktı, ama bu geçiş şiirsel bir şekilde Fantasia'nın akıbetiyle bağlantılıydı. Walt Disney, Fantasia'yı sürekli güncelleyerek yeni sekansların eskilerin yerini aldığı, her seferinde farklı bir deneyim sunan bir film haline getirmeyi planlamıştı. Ancak projenin devasa kapsamı ve filmi çizgi filmleri yüceltmek uğruna klasik müziği alçaltmakla eleştiren olumsuz tepkiler bu hayali sona erdirdi.

"Sihirbazın Çırağı", Alman şair Goethe'nin 1797 tarihli "Der Zauberlehrling" şiirine dayanır. Müziği ise yüz yıl sonra, 1897'de Fransız besteci Paul Dukas tarafından "L'Apprenti sorcier" adıyla yine aynı şiirden uyarlanmıştır.

"Sihirbazın Çırağı" bölümü, 18 Nisan 1998'de yayına başlayan 24 saatlik kablolu TV kanalı Toon Disney'de gösterilen ilk çizgi film olma ayrıcalığını taşır.

Film, Premiere dergisi tarafından Tüm Zamanların En Abartılmış 20 Filmi'nden biri seçildi.

Disney'in İspanya'da Kastilya İspanyolcasıyla dublajlanan ilk filmidir; bu dublaj 1977'de yapılmıştır.

Walt Disney Animasyon Stüdyoları'nın ilk canlı çekim filmidir.