Frankenstein: Alt Metin, Semboller ve Gizli Göndermeler

TLC Network'ün 1996 yapımı The Hunt for Amazing Treasures programına göre, Boris Karloff'u Canavar olarak Mae Clarke'ı tehdit ederken gösteren altı sayfalık eşsiz bir film afişi en az 600.000 dolar değerindedir ve muhtemelen dünyanın en değerli film afişidir. Bilinen tek orijinal kopyası özel bir koleksiyoncudadır.

Filmdeki "Yaşıyor! Yaşıyor!" repliği, 2005 yılında Amerikan Film Enstitüsü tarafından yapılan oylamada en iyi 100 film repliği arasında 49. sırada yer almıştır.

Mary Shelley romanı yazdığında henüz 19 yaşındaydı.

Mary Shelley'nin romanında yaratığa can verme yöntemi hiçbir zaman açıklanmaz. Kitapta Frankenstein anlatıcı olarak, kimsenin eylemlerini tekrarlayamaması için yöntemi açıklamayı reddeder; ancak kimyasalların karıştırılmasını içerdiğine dair ipuçları vardır. Buna rağmen, yıldırım kullanarak canlandırma yöntemi kabul görmüş ve o zamandan beri neredeyse her Frankenstein filminde yer almıştır. İki önemli istisna, Canavar'ın güneş ışığıyla canlandırıldığı Frankenstein: The True Story (1973) ve elektrik kaynağı olarak yıldırım yerine elektrikli yılan balıklarının kullanıldığı Mary Shelley'nin Frankenstein'ı (1994) filmleridir.

Romanda canavarın korkunç görünümü, film için özel olarak tasarlanmış yeşil ten, boyun cıvataları veya dikiş izlerinden kaynaklanmaz. Kitap aslında yaratığı oldukça güzel özelliklere sahip, parlak ve dalgalı siyah saçlı, inci gibi beyaz dişli olarak tanımlar; bu özellikler gri-beyaz sulu gözleri ve göz çukurları, buruşuk teni ve düz siyah dudaklarıyla korkunç bir tezat oluşturur. Ancak asıl dehşet, altındaki kas ve atardamarların çalışmasını zar zor örten çok soluk, yarı saydam derisinden gelir. Bu etkiyi 1930'ların bir filminde göstermek imkansız olacağından, kullanılan makyaj anlamlıdır.

Teknik olarak bir "korku" filmi olarak tasarlanmamıştır, çünkü bir film türü olarak "korku" terimi ilk kez 1934'te kullanılmıştır.

Romanda Frankenstein, Canavar'ı esasen yurt odasında inşa eder ve canlandırır, yöntem ise asla açıklanmaz. Universal Pictures, tüm elektrikli ekipmanlarla dolu şato laboratuvarını tercih etti ve günümüzde halkın çoğunluğu Canavar'ın yaratılışını bu şekilde ilişkilendirir.

1991 yılında Frankenstein (1931), Birleşik Devletler Kongre Kütüphanesi tarafından Ulusal Film Arşivi'ne eklendi.

Dr. Frankenstein'ın ilk adı Henry, en yakın arkadaşının adı ise Victor Moritz'dir. Romanda doktorun adı Victor Frankenstein, en yakın arkadaşı Henry Clerval'dir ve Frankenstein ailesinin akraba olmayan kahyası Justine Moritz'dir.

Canavar, romandaki tasvirinden çok farklıdır; romanda filmdeki dilsiz vahşi yerine çok zeki, iyi konuşan ve okuryazar olarak betimlenir. Ayrıca romanda, Frankenstein'ın kendisine bir eş yapmayı reddetmesi nedeniyle doktorun yakınlarındaki herkesi öldürmeye yemin eden kasıtlı ve acımasız bir katildir. Canavarın yalnızlığı en iyi Bride of Frankenstein (1935) filminde yansıtılır.

Filmin zaman dilimi ve mekanı hiçbir zaman belirtilmez ve sürekli tartışma konusu olmuştur. Bu film ve devamlarındaki elektronik cihazlar 19. yüzyılın sonlarını düşündürür, ancak Mary Shelley kitabı aslında 1818'de yazmıştır. Karakter ve mekan adları çoğunlukla Alman kökenli görünür, fakat oyuncuların çoğu İngiliz'dir ve İngiliz aksanıyla konuşurlar. Yönetmen James Whale, filmin belirli bir yılda geçmeyen bir peri masalı gibi olmasını amaçladığını söylemiştir.

Bu film, özellikle büyük vücut parçalarının bir araya dikilmesi ve elektrik kullanılarak canlandırılması yönüyle, Yaratık'ın sonraki tasvirleri üzerinde çok etkili olmuştur. Bu unsurların hiçbiri Mary Shelley'nin orijinal romanından gelmez; roman süreci kasıtlı olarak belirsiz bırakır: Victor Frankenstein, aylarını kemikler gibi malzemeleri toplamak ve düzenlemekle geçirdiğini, diseksiyon odası ve mezbahanın birçok malzemesini sağladığını iddia eder. Yaratığı, küçük parçalarla çalışmayı kolaylaştırmak için yaklaşık iki buçuk metre boyunda devasa yapmıştır. İki yıl süren Victor'un sürecinin kısmen simyaya dayandığı ima edilir; roman ayrıca kısaca "galvanizm" ve yıldırıma değinir. Shelley kitabı 1818'de yazdığında, elektrik henüz en erken deneysel aşamalarındaydı. Film, hikayenin (gevşek bir şekilde) elektrik biliminin modern bilime daha çok benzeyen bir duruma ulaştığı 19. yüzyılın sonlarında geçtiğini öne sürer. Ancak, Frankenstein'ın laboratuvarını izole bir dağ zirvesindeki eski terk edilmiş bir şatoda çalıştırmak için gereken muazzam elektrik gücünün ne olasılığı ne de açıklaması vardır.

Peggy Webling ve John L. Balderston'ın 1920'ler ve 1930'lardaki oyun versiyonlarında, Canavar'a çeşitli karakterler tarafından birkaç kez Frankenstein olarak hitap edilir.

Köylüler aramaya başladıklarında kimi veya neyi aradıklarını bilmezler. Canavar'ı gören (ve hala hayatta olan) tek kişiler Henry, Victor ve Elizabeth'tir ve son ikisi arama ekibinin parçası değildir. Köylüler Canavar'a yel değirmeninin dibinden daha fazla yaklaşamazlar.

Telif hakkı henüz sona ermemişse, bu film ve 1931'de üretilen diğer tüm filmler 1 Ocak 2027'de Amerika Birleşik Devletleri'nde kamu malı haline gelecektir.

Mezarlıktaki açılış sahnesinde, Dr. Frankenstein cesedi çıkarırken omzunun üzerinden bir kürek dolusu toprağı Ölüm anıtının (bir cübbe giymiş ve bir kılıca yaslanmış iskelet) yüzüne fırlatır. Bu, ölüme karşı umursamazlığını ve onun üzerindeki kendi hakimiyetine olan inancını gösterir.

Canavar'ın yaratılışı, Mary Shelley'nin orijinal romanından ve hikayenin sahne versiyonlarından farklı olarak film için bir icattı. Shelley'nin orijinal romanında, Frankenstein'ın deneyinin ayrıntıları tamamen dışarıda bırakılır. Doktor, kendi yaratımından o kadar dehşete düşer ki, başkalarının süreci tekrarlamaya çalışmasını önlemek için ölü bir bedeni hayata döndürme yöntemini tamamen belirsiz bırakır.

Romandaki ve filmdeki yaratık bilindiği gibi isimlendirilmemiştir ve filmin açılış jeneriğinde sadece "Canavar" olarak anılır, oyuncu kısmında ise "?" yer alır (ancak kapanış jeneriğinde özellikle Boris Karloff'un adı geçer). Bu, hikayenin 1823'te yapılan ilk sahne prodüksiyonunu anımsatır; burada oyuncu T. Cooke jenerikte listelenmiş ancak karakteri "--------" olarak gösterilmiştir. Yazar Mary Shelley bu sahne uyarlamasına bizzat katılmış ve daha sonra bu çözümden etkilendiğini belirtmiştir: "Adlandırılamaz olanı adlandırmanın bu isimsiz yöntemi oldukça iyi." Popüler kültürde yaratık daha sonra sıklıkla 'Frankenstein' olarak adlandırılmıştır, ancak bu ismin hem yaratığa hem de yaratıcısına (Dr. Frankenstein) atıfta bulunabileceği karışıklığı nedeniyle çoğu kişi özellikle yaratıktan 'Frankenstein'ın canavarı' olarak bahseder.

Düğün gününde, Baron Frankenstein hem House of Frankenstein (1944) hem de Young Frankenstein (1974) filmlerine kadeh kaldırır. Her ikisi de gelecekteki filmlerin başlıkları olacaktır.

Film, orijinal Mary Shelley romanının yayınlanmasından 113 yıl sonra ve Shelley'nin ölümünden 80 yıl sonra üretilip gösterime girdi.

Michael Egremont'un 1935 tarihli Bride of Frankenstein romanlaştırması, filmin gösterime girdiği dönemde yayınlanmış ve "Küçük Maria"nın soyadını Kramer olarak açıklamıştır.

Dr. Waldman, Elizabeth'e Henry'nin eğitimini tamamlamadan üniversiteden ayrıldığını söyler, bu nedenle sıkça kullanılan "Dr." unvanı yanlıştır. Son of Frankenstein (1939) filmindeki Basil Rathbone karakterine kadar gerçek bir Dr. Frankenstein olmayacaktır.

Peggy Webling'in hikaye versiyonunda, Yaratık yanlışlıkla bir güvercini öldürür ve göle atar, ancak kuş suda yüzer. Daha sonra Yaratık, romanda veya filmde bulunmayan bir karakter olan Frankenstein'ın genç, sakat kız kardeşiyle bir tekneye biner ve onun da yüzeceğini düşünerek suya atar. Kız onun yerine boğulur.

The People's Almanac'a göre, filmin bir noktasında Canavar'a Adam adını veren bir diyalog repliği olması planlanmıştı. Almanak, filmin erken bir kopyasının böyle bir sahneyle gösterime girmiş olabileceğini, ancak izleyicilerin Canavar'dan Frankenstein adıyla bahsetmeye başlamasıyla sahnenin kesildiğini belirtir. Yıllar sonra, TV pembe dizisi Dark Shadows (1966) bir Frankenstein tipi canavar deneyine yer verecekti. Tesadüfen, yaratığa Adam adı verilmişti.

Filmin ilk saniyelerinde, jenerikten hemen sonra duyulan Latince dua, Requiem Æternam'ı başka sözcüklerle ifade eder: "Requiem æternam dona ei, Domine / Et lux perpetua luceat ei / Amen." Bu ayinin geleneksel bir parçası olan "Requiescat in pace." ("Huzur içinde yatsın") ifadesinin belirgin bir şekilde atlanması, bu duanın ölen kişisi için huzur veya sükunet eksikliğini ustaca önceden haber verir.

Açılış jeneriği, filmin Mrs. Percy Bysshe Shelley'nin romanına ve Peggy Webling'in oyununa dayandığını belirtir. Mary Shelley romanın orijinal yazarı ve ünlü şair Percy Bysshe Shelley'nin karısıydı. Kitap ilk olarak 1818'de isimsiz yayınlanmış olsa da, 1821'deki ikinci baskıda yazar olarak kredilendirildi, bu nedenle 1930'lara gelindiğinde insanlar bu gerçeğe aşina olacaktı. Bununla birlikte, o dönemde evli kadınları kocalarının ad ve soyadıyla 'Mrs.' olarak kredilendirmek yaygın bir uygulamaydı; ayrıca 1930'da bile Percy ikisinden daha ünlü kabul ediliyordu. Webling'in kredilendirilmesinin nedeni, film uyarlamasının büyük ölçüde onun 'Frankenstein: An Adventure in the Macabre' adlı sahne uyarlamasına dayanmasıydı; bu uyarlama, canavarın elektrikle yaratılması, beyninin bir suçludan gelmesi, sözel olmayan ve ilkel doğası ve Dr. Frankenstein'ın asistanı Fritz gibi kitapta olmayan benzersiz unsurlar içeriyordu.

Birçok kişi yaratığa "Frankenstein" değil "Canavar" denmesi gerektiğini savunur; ancak ikinci filmin adı olan Bride of Frankenstein (1935) bu tartışmayı açıkça sonlandırır. Bu film serisi içinde, Canavar yaratıcısının soyadıyla anılır ve basitçe "Frankenstein" olarak bilinir, çünkü "gelin" onun için yaratılmıştır, yaratıcısı için değil.

Mary Shelley'nin hikayesine ilham veren galvanizm üzerine erken deneyler ve filmde canavarı canlandırmak için kullanılan yıldırım yükleri, dünyadaki yaşamın kökeni hakkındaki bazı teorilerin bileşenleridir.

Pre-Code Hollywood döneminde, Henry Frankenstein'ın nişanlısının düğünün yakında yapılması gerektiğini söylemeden önceki tereddüdü, Elizabeth'in hamile olduğunu göstermiş olabilir. Ki öyleydi de.

Vahşetine rağmen, Canavar film boyunca sadece üç kişiyi öldürür - Fritz, Dr. Waldman ve Maria (ölümü kasıtsızdı). Dağlarda bir köylüye saldırır, ancak adam sahnenin sonunda açıkça hayattadır.

Elizabeth'in Canavar tarafından saldırıya uğradıktan sonra yatağın üzerine serilmiş duruşu, Henry Fuseli'nin ünlü tablosu "Kabus" (1781) filmindeki rüya gören kişiyi çok andırır.

Filmde, hayata döndürüldükten sonra Yaratık, yaratıcısı Henry Frankenstein tarafından küçümsenir. Henry ona neredeyse sonradan akla gelen bir şey gibi davranmaya başlar. Yaratık, Henry'nin asistanı Fritz tarafından sürekli taciz edilir. Yaratık, sürekli taciz ve saldırıdan sonra nefsi müdafaa ile Fritz'i öldürdüğünde, Henry yaratığının bir meslektaşı Dr. Waldman tarafından yok edilmesini emreder. Frankenstein (2025) filminde ise, Yaratık Victor Frankenstein tarafından hayata döndürüldükten sonra, küçük ihlaller nedeniyle neredeyse anında kötü muamele görür ve istismar edilir. Victor onu zincirler ve döver, "doğduktan" sonra iyiliğini hiçe sayar. Sonunda evi ve laboratuvarı ateşe vererek ondan kurtulmaya çalışır. Her iki filmde de bu, Frankenstein'ın yaratımına karşı ne kadar acımasız olduğunu gösterir. İkinci filmde, bilim insanının zulmünün açıklaması kısmen kendi istismarcı babasından kaynaklanır.

Frankenstein'ın Yaratığı, yaklaşık 121 kez canlandırılarak en popüler ikinci film karakteridir; Drakula ise yaklaşık 174 kez canlandırılarak en popüler olanıdır.

Filmin sonunda, Yaratık'ın yel değirmeni yangınında öldüğü varsayılmıştı. Ancak, Bride of Frankenstein (1935) filminin başında gösterildiği gibi kaçarak hayatta kalmıştır.

Mezarlıktan çıkarken görülen rahip, zucchetto adı verilen geleneksel Katolik takkesini takar. Giyindiği cüppeler, bir Fransisken veya Kapuçin Manastırı'ndan olabileceğini gösterir. Her iki tarikat da Dr. Frankenstein'ın deneylerini yaptığı Orta Avrupa bölgesinde yaygın olarak yerleşmişti.