Gandhi: Alt Metin, Semboller ve Gizli Göndermeler

Mohandas K. Gandhi'nin son sözleri olan "Oh God!" (Aman Tanrım!), Hindistan'daki anıt mezarında Hintçe olarak yazılıdır.

Geoffrey C. Ward'ın, Mark C. Carnes'ın "Past Imperfect: History According to the Movies" kitabındaki yazısına göre, Hindistan Başbakanı Jawaharlal Nehru 1963'te Sir Richard Attenborough'a Gandhi'yi tanrılaştırmamasını söylemişti; çünkü Gandhi tanrılaştırılamayacak kadar büyük bir insandı. Yazı, Attenborough'ın bu uyarıyı anlamını yitiren bir mantraya dönüştürdüğünü ve filmin, Gandhi'nin hayatındaki olumsuz sayılabilecek her şeyi dışarıda bırakarak onu esasen tanrılaştırdığını vurgular.

Mohandas Karamçand Gandhi Londra'ya gittiğinde, Bromley-by-Bow'daki Kingsley Hall'da kalır; burası 1928'de inşa edilmiştir ve bu durum, film yapımcılarının bilinçli bir göndermesi değil, tarihi bir tesadüftür.

Filmde Gandhi'nin geçiş belgesini yakması, ırksal eşitliğe yönelik bir hareket olarak gösterilir. Oysa gerçekte Gandhi, Hintliler ve Afrikalıların Avrupalılardan farklı bir giriş kullanmasına değil, Hintlilerin kendilerine ait ayrı bir giriş yerine Afrikalılarla aynı girişi paylaşmak zorunda olmasına karşı çıkmıştı.

Gandhi deniz yürüyüşüne önderlik ederken bir köye girer ve bir köşeyi döner; tam o sırada kısa bir melodi duyulur. Bu, jenerik müziğinin teması haline gelen geleneksel bir ezgidir ve film müziği albümünde "For All Mankind" olarak adlandırılsa da asıl adı "Raghupati Raghav Raja Ram"dır. Bu şarkı Gandhi'nin en sevdiği şarkıydı ve yürüyüşçüler tarafından denize giderken söylenirdi; Gandhi sözlerini, tüm Tanrı isimlerinin aynı Tanrı'ya, hem Hinduların hem Müslümanların Tanrısı'na işaret ettiğini vurgulayan bir mantra haline getirmişti. Sözler, kadim Tanrı tezahürü Ram ve eşi Sita'nın kutsallığını kabul eder ve devamı şöyle çevrilebilir: "Tüm Tanrı isimleri aynı Yüce Varlığa işaret eder / İşvara ve Müslümanların Allah'ı da dahil. / Ey Tanrım, hepimiz senin çocukların olduğumuz için herkese barış ve kardeşlik ver. / Hepimiz insanlığın bu ebedi bilgeliğinin hüküm sürmesini diliyoruz."

"Amritsar Kasabı" olarak bilinen General Reginald Dyer, hiçbir ceza almadan emekli oldu. Parlamento, Dyer'ın eylemlerini 247'ye karşı 37 oyla kınadı. Jallianwala Bagh katliamının kurbanlarına gelince, en az 379 kişi öldü ve 1000'den fazla kişi yaralandı; İngiliz hükümeti sorumluluğu üstlenerek kurban başına günümüz değeriyle yaklaşık 1500 sterlin tazminat ödedi. Önemli sayıda Britanyalı katliamın haklı olduğuna inanıyordu ve bir grup emperyalist tarafından kurulan bir fon, Dyer'a günümüz değeriyle 1,1 milyon sterline denk bir meblağ sundu; Dyer bu parayla bir çiftlik ve ardından Bristol'da bir ev satın aldı ve 1927'de 62 yaşında orada öldü.

Filmde Sir Winston Churchill ve Charlie Chaplin'den bahsedilir. Sir Richard Attenborough bu iki ismin de biyografik filmlerini yönetmiştir: sırasıyla "Young Winston" (1972) ve "Chaplin" (1992).

Paramahansa Yogananda, "Bir Yoginin Otobiyografisi"nde Gandhi ile buluşmasını anlatan bir bölüm yazmıştır. Gandhi'nin küllerinin bir kısmı kendisine verilmiş ve bugün hâlâ Los Angeles'taki Lake Shrine'da saklanmaktadır. Yogananda, Gandhi'nin ölmeden önce kendisini vuran saldırganı affettiğini bildirmiştir.

Bazı tarihçiler bu filmi propaganda olarak değerlendirir. Ranjan Borra'nın "Subhas Chandra Bose, Hindistan Ulusal Ordusu ve Hindistan'ın Kurtuluş Savaşı" makalesine göre, 1945-1951 arası İngiltere Başbakanı Clement Attlee, Hindistan'da Batı Bengal Valisi ve Kalküta Yüksek Mahkemesi Başyargıcı olarak görev yapan P.B. Chakraborthy'ye, Hindistan'ın 1947'de İngiliz İmparatorluğu'ndan kurtulmasının başlıca nedeninin, Hint ordusu ve donanması personelinin İngiliz Kraliyeti'nden çok Hint lider Subhas Chandra Bose'a sadık hale gelmesi olduğunu söylemiştir. Chakraborthy, Attlee'ye Gandhi'nin İngilizlerin çekilme kararındaki etkisini sorduğunda, Attlee yavaşça "m-i-n-i-m-a-l!" (asgari) diye yanıtlamıştır. 1955'teki bir BBC röportajında Hint siyasetçi Dr. B.R. Ambedkar, Hindistan'ın bağımsızlığının Subhas Chandra Bose ve Hint askerlerinin çabalarının sonucu olduğunu söylemiştir.

Deniz yürüyüşü sırasında ve daha sonra jenerikte daha gelişmiş biçimiyle duyulan müzikal tema, geleneksel "Raghupati Raghava Raja Ram" şarkısıdır. Şarkı, Kral Ram'da vücut bulan Tanrı'ya ve sevgisine bir göndermedir ve Mahatma Gandhi'nin en sevdiği şarkıydı. Gandhi sözlerini, Müslümanların ve Hinduların Tanrısı'nın bir ve aynı olduğunu belirten, dinlerin birliğine atıf yapacak şekilde değiştirmişti; bu şarkı, yürüyüşçüler tarafından denize giderken söylenmiştir.

Gandhi'nin 1931'de bağımsızlık görüşmeleri için İngiltere'ye çağrıldığında Londra'nın Doğu Yakası'nda kaldığı Kingsley Hall hâlâ ayaktadır ve bugün bir toplum merkezi ile Gandhi Vakfı'na ev sahipliği yapmaktadır. Gandhi'nin kaldığı oda korunmuştur; 1935'te Jarrow Yürüyüşü'ndeki açlık yürüyüşçüleri de o zamanlar ünlü olan bu binada kalmayı özellikle tercih etmişlerdir.

Kalabalığın İngiliz kıyafetlerini yakmaya teşvik edildiği sahne, Şubat 1987'de İngiltere'den sınır dışı edilmek istenen bir grup Tamil vatandaşına ilham vermiş olabilir. Bir kısmı havaalanı pistinde soyunarak aleyhlerindeki işlemleri sekteye uğratmıştır.

Gandhi'nin katili Nathuram Godse, onu vurmadan önce önünde eğilir. Daha sonra bunun bir dikkat dağıtma olmadığını, Gandhi'nin başardığı her şeye duyduğu gerçek saygıyı göstermek için olduğunu belirtmiştir; bu saygı, Hindistan'ın Bölünmesi'ne ve kendisi ile suç ortaklarının Gandhi'yi sorumlu tuttuğu ölüm ve acılara duyduğu gerçek nefretle eşitti.