Stalker Nasıl Yapıldı? Yapım Hikâyesinden Bilgiler

Bu film, yönetmen Andrey Tarkovski'nin belki de en sıkıntılı yapımıydı ve defalarca projeyi bırakmanın eşiğine geldi. Uygun bir çekim mekânı bulmak başlı başına bir çileydi; ilk tercih edilen yer depremle yerle bir oldu. Ekip, zorlu koşullarda uzayan çekim takvimiyle mücadele ederken, Tarkovski ile görüntü yönetmeni Georgi Rerberg arasındaki gergin çalışma ilişkisi işleri daha da zorlaştırdı. 1977 yazındaki ilk çekim ayağının ardından, bir banyo hatası orijinal negatifleri kullanılamaz hale getirdi.

Kaybolan görüntüleri yeni görüntü yönetmeni Leonid Kalaşnikov'la 1977 sonbaharında yeniden çekme girişimleri büyük ölçüde başarısız oldu ve filmin bütçesinin yetmeyeceği endişelerini doğurdu. Hafif bir kalp krizi geçiren ve orijinal çekimleri çöpe atmak zorunda kalmanın hayal kırıklığını yaşayan Tarkovski, projenin lanetlendiğine inanmaya başladı ve tamamen vazgeçmek istedi. Sonunda fikrini değiştirerek film kurulunu, senaryonun daha uzun, iki bölümlük yeni bir versiyonunu finanse etmeye ikna etti; filmi distopik bir yol hikâyesinden daha hüzünlü bir ruhsal arayışa dönüştürdü.

Mevcut görüntüler ertesi yıl bir başka görüntü yönetmeni Aleksandr Knyajinski ile yeniden çekildi; bu kez de yaz ortasında bastıran beklenmedik kar yağışı gecikmelere yol açtı. Ses teknisyeni Vladimir Şarun'un anlattığına göre, çekimler boyunca oyuncular ve ekip, harap banliyö otelinde vakit geçirmek için ucuz kolonyayı şekerle karıştırarak destansı içki âlemlerine daldı. Gerginlik o kadar tırmandı ki, öfkelenen Tarkovski birkaç ekip üyesini "ayyaşlar", "geri zekâlılar" ve "çocuksu yozlaşmışlar" diyerek kovdu; sanat yönetmeni Şavkat Abdusalamov'u da "adi herif gibi davrandığı" için işten attırdı ve adı jenerikte geçmedi.

Arkadi ve Boris Strugatski kardeşlerin 1972 tarihli özgün romanı, Sovyet otoriteleri tarafından ağır sansüre uğramış karanlık bir hicivdi. İngilizceye 'Roadside Picnic' adıyla 1977'de ciltli olarak çevrildi; bu baskıda yazarların daha eski novellası 'Tale of the Troika' da yer alıyordu. Film sadece iki yıl sonra, 1979'da gösterime girdi. Romanın sansürsüz İngilizce versiyonu ise ancak 2012'de yayımlanabildi.

Yönetmen Andrey Tarkovski, her zamanki gibi filmin tonu ve konusu yüzünden Sovyet sansürcüleriyle uğraşmak zorunda kaldı; ancak bu kez ondan filmi daha hızlı ve dinamik yapmasını da istediler. Tarkovski buna, filmin "başlangıcının daha yavaş ve sıkıcı olması gerektiğini, böylece yanlış salona giren seyircilerin asıl aksiyon başlamadan çıkacak vakit bulacağını" söyleyerek karşılık verdi.

Tarkovski, filmin senaryosunu Arkadi ve Boris Strugatski ile birlikte, onların 'Roadside Picnic' romanından serbestçe uyarlayarak yazdı. 'Stalker' başlığı, Strugatski kardeşlerin kitapta kullandığı 'stalk' sözcüğünden türetildi. Romanda, dünyada altı Bölge keşfedilmiştir ve bunların, güneş sistemimizden geçen (ama hiç görülmeyen) uzaylı ziyaretçilerden kaynaklandığı düşünülür; olayların çoğu, İngilizce konuşulan tanımsız bir Batı ülkesindeki böyle bir Bölge'de geçer. Tarkovski ise hikâyeyi doğuda bir yerdeki tek bir Bölge'ye taşıdı ve kökenini daha belirsiz bıraktı.

Kitapta Bölge'ye yıllar içinde yapılan birkaç sefer anlatılırken, filmde bunlar birkaç güne sığdırılan tek bir yolculukta birleştirildi. Yazar ve Profesör karakterleri film için yaratıldı, ancak romandaki birkaç karakterin birleşiminden oluşuyorlar. Tarkovski ayrıca kitaptaki şiddet sahnelerinin, argo ifadelerin ve bilimkurgu öğelerinin çoğunu çıkardı.

Ortak senarist Boris Strugatski, kardeşiyle birlikte, filmin de yardımıyla Rusçaya 'stalker' sözcüğünü kazandırdıklarını iddia eder. Terim, Rudyard Kipling'in, kardeşlerin gençliklerinde okuduğu 'Stalky & Co.' adlı öykü derlemesinden alınmıştı. Standart İngilizce telaffuzu bilmediklerinden, adı 'Stawky' yerine 'Stullky'ye yakın bir şekilde söylüyorlardı.