The Magnificent Ambersons Nasıl Yapıldı? Yapım Hikâyesinden Bilgiler

Orijinal finali izleyen hemen herkes, çürümeye yüz tutmuş Amberson malikânesinde geçen bu bölümün, sonradan eklenen 'mutlu' sondan çok daha etkileyici olduğu konusunda hemfikirdi.

Orson Welles'in orijinal kurgusunun kayıp görüntüleri, sinema tutkunları arasında adeta bir 'Kutsal Kâse' statüsü kazandı. Peter Bogdanovich, Francis Ford Coppola ve William Friedkin gibi ünlü isimler, bu görüntüleri Paramount Stüdyoları'nın arşivlerinde ve Los Angeles çevresinde yıllarca aradı; Friedkin, stüdyo patroniçesi Sherry Lansing ile evli olmasına rağmen bir sonuca ulaşamadı. 2018 itibarıyla kayıp görüntüler hâlâ bulunabilmiş değil.

Orson Welles, filmin 88 dakikalık versiyonunu 'bir çim biçme makinesi tarafından kurgulanmış' diye tarif etti.

Welles'in ham kurgusunun bir kopyasının, çekim için Brezilya'da bulunan yönetmene gönderildiği iddia ediliyor; ancak bu kopya hâlâ ortaya çıkmadı.

Felaketle sonuçlanan bir ön gösterimin ardından RKO yöneticileri, filmin fazla uzun, yoğun ve kasvetli olduğuna kanaat getirdi. O sırada Welles, Nelson Rockefeller'ın teşvikiyle ABD-Güney Amerika ilişkilerini güçlendirecek bir film çekmek üzere Brezilya'ya gönderilmişti. Yönetmenin yokluğunda, filmi yeniden kurgulama ve kısaltma görevi kurgucu Robert Wise'a kaldı.

Filmin yeniden kurgulanması, Welles'in Robert Wise ve Joseph Cotten ile olan dostluklarında derin bir kırılmaya yol açtı. Cotten sonradan özür mektupları yazıp barışsa da, Welles ile Wise 42 yıl boyunca küskün kaldı. İkili, 1984'te Yönetmenler Birliği'nin Welles'e Yaşam Boyu Başarı Ödülü verdiği gecede Gilbert Cates'in davetiyle sahnede el sıkıştı ve salon ayakta alkışladı.

RKO, Welles ülke dışındayken filmden 50 dakika kesip mutlu bir son ekledi. Kesilen görüntüler daha sonra imha edildi; çıkarılan sahnelerin tek kaydı, kurgu devamlılık senaryosu olarak kaldı.

Filmin ilk ön gösterimi 17 Mart 1942'de Pomona, Kaliforniya'da yapıldı ve büyük ölçüde Paramount müzikali The Fleet's In'i izlemeye gelen gençlerden oluşan seyirci, dramatik anlarda kahkahalara boğuldu. Özellikle Agnes Moorehead'in nevrotik Fanny Minafer performansı alay konusu oldu. Yorum kartlarının çoğu son derece olumsuzdu; birinde 'İnsanlar gülmek ister, sıkıntıdan ölmek değil' yazıyordu. RKO başkanı George Schaefer, bunu 28 yıllık kariyerinde tanık olduğu en kötü ön gösterim olarak niteledi.

Welles'in filmin en iyi sahnelerinden biri saydığı orijinal finalde, Eugene Morgan içine kapanmış Fanny'yi gürültücü eksantriklerle dolu bir pansiyonda ziyaret eder. Eugene, pansiyondan ayrılırken kameranın geri çekilmesiyle binanın aslında dönüştürülmüş Amberson malikânesi olduğu ortaya çıkar; bu, George'un iyileşmesi ve Eugene'in kızıyla barışması haberine ironik bir tezat oluşturur.

Peter Bogdanovich'in aktardığına göre Welles, bu filmin 'Citizen Kane'den çok daha iyi olabileceğini' defalarca söylemişti. 1970'lerde bir otel odasında arkadaşlarının ısrarıyla televizyonda yayınlanan filmi izlemeye başlayan Welles'in, sonu tutmasa da filmi hâlâ beğendiğini itiraf ettiği ve izlerken gözlerinin dolduğu anlatılır.

Welles, aradan yirmi yıl geçmesine rağmen hâlâ Joseph Cotten, Anne Baxter, Agnes Moorehead ve Tim Holt'un yaşlı halleriyle bir sonsöz çekmeyi planlıyordu.

RKO, Welles'in yokluğunda orijinal filmden 50 dakika kesip görüntüleri stüdyo arşivinde yer açmak bahanesiyle imha etti; ancak bunun, Welles'in kalan kısımlarda değişiklik yapmasını engellemek için yapıldığı da konuşuldu. Yeniden kurgu işi Robert Wise ve stüdyo temsilcisi Jack Moss'a bırakılmıştı. Moss'un ofisine, Welles'in Rio'daki otel odasına doğrudan bağlanan bir telefon konmuştu; fakat Moss, Welles'ten geldiğini tahmin ettiği aramalara cevap vermiyor, uzun telgrafları ise okumadan çöpe atıyordu.

Yapımcı Bryan Foy, filmden 40 dakika kesilmesi gerektiğini duyunca 'Bütün görüntüleri havaya atın ve 40 dakika hariç hepsini alın' dediği rivayet edilir.

Welles, RKO başkanı George Schaefer'ı bu filme ikna etmek için ona 'Mercury Theater of the Air' radyo uyarlamasını dinletti; Schaefer'ın bu sırada uyuyakaldığı söylenir. Yine de Schaefer, stüdyonun 750 bin doları aşmama politikasına rağmen filme 1 milyon dolarlık bütçe onayı verdi.

İronik biçimde, RKO'nun yeniden çektiği ve Welles'in amaçladığından çok daha iyimser olan final, romandaki sona çok daha yakındır.

Ön gösterim, Pearl Harbor baskınından kısa süre sonra yapıldığı için seyirci yorumlarının çoğu depresif bir film izlemek istemediklerini, daha fazla kahkaha ve mutlu son beklediklerini belirtiyordu. Welles'in ülkede olmaması nedeniyle yapım ekibi, kesintileri ve değişiklikleri onun katkısı olmadan yapmak zorunda kaldı.

Agnes Moorehead'e Oscar adaylığı kazandıran, Ambersonların çöküşüne ve George'a bakamayışına ağıt yaktığı o unutulmaz sahne, aslında orijinal görüntülerle alelacele yeniden çekilmiş parçaların birleşiminden oluşuyordu ve Welles'in bu yeni çekimlere hiçbir katkısı olmamıştı.

İlk ön gösterimin ardından RKO başkanı George Schaefer, Welles'e yazdığı mektupta 'Sektördeki bunca deneyimim boyunca Pomona'daki ön gösterimde çektiğim kadar eziyet çekmedim' dedi.

Film 1 milyon dolarlık bütçesine karşılık 600 bin doların üzerinde zarar etti; bu, RKO gibi küçük bir stüdyo için muazzam bir meblağdı.

Robert Wise'ı Welles ile birlikte çalışması için Brezilya'ya gönderme fikri, savaş zamanı seyahat kısıtlamaları nedeniyle gerçekleşemedi.

İlk yönetmenlik deneyiminde Robert Wise, filmin devamlılığını sağlamak için birkaç ek sahne çekti; post-prodüksiyon şefi Jack Moss da bazı ilave görüntüler yönetti. Welles'in orijinalindeki George'un annesine yönelik Oedipal imalar, kasabanın 19. yüzyıl zarafetinden modern ruhsuzluğa dönüşümü ve ailenin mali çöküşten kurtulma çabaları tamamen kayboldu. Welles'in üç katlı malikâneyi tek bir vinç planıyla çektiği balo sahnesi, uzun bir diyalog bölümü çıkarılarak yeniden kurgulandı ve özgün etki yok edildi.

Welles, filmin değiştirilmiş versiyonunu izlemeye bir türlü kendini getiremedi. 1980'lerin başında, Welles'in çırağı Henry Jaglom onu filmin kesintisiz bir televizyon yayınını izlemeye ikna etti. Welles ilk bir saat büyülenmiş gibi izledi, sonra televizyonu kapatıp 'Bundan sonrası onların filmi' dedi.

RKO stüdyo şefi George Schaefer, ilk sahneleri gördüğünde çok memnun kaldı ve bunu Welles'e iletti. Robert Wise, o dönem herkesin filmin bir başyapıt olacağına inandığını söyledi.

Filmin ikinci ön gösterimi daha sofistike bir kent olan Pasadena'da yapıldı. Wise, Welles'in 22 dakikalık kesintilerini geri ekleyip farkı kapatmak için başka yerlerden küçük kısaltmalar yaptı. Sonuçlar çok daha olumluydu, ancak stüdyoda panik çoktan başlamıştı. Welles sorunları duyunca Wise'ı Brezilya'ya göndermeleri için yalvardı, ama bu imkânsızdı. Bunun yerine RKO, filmi kısaltmak için Jack Moss, Wise ve Joseph Cotten'dan oluşan bir komite kurdu. Welles uzun telgraflarla değişiklik önerileri gönderdi; sonunda Schaefer tüm kurgu sürecini Wise'a devretti.

Filmin çekimleri bütçeyi 200 bin dolardan fazla aştı ve planlanan takvimin 14 gün gerisinde tamamlandı.

Robert Wise ve Jack Moss'un Welles'in vizyonunu korumak için ne kadar mücadele ettiği tartışmalıdır. Wise, kesintilerin ekonomik zorunluluklar ve değişen zamanlardan kaynaklanan sancılı bir süreç olduğunu söylese de, Welles onu hain olarak gördü ve bir daha konuşmadı. O dönem Mercury Theatre'da çalışan Cy Endfield ise Moss'un Welles'in telgraf ve telefonlarını kasten görmezden geldiğini belirtti.

Robert Wise, Welles'in notlarından yola çıkarak filmi 132 dakikaya indirip Brezilya'ya gönderdi. Çoğu uzman bu versiyonu filmin asıl hali saysa da, Welles 22 dakikalık ek kesinti talep etti; bunların çoğu George Minafer'ın annesinin Eugene Morgan ile ilişkisini bitirme çabalarını içeriyordu. Wise bu isteğe uyarak 110 dakikalık versiyonu hazırladı.

Wise filmin üç saatlik bir versiyonunu oluşturup Miami'ye götürdü; Welles burada izleyip Brezilya'ya gitmeden önce kurgu notlarını verdi. Bu, Welles'in film üzerinde çalışabildiği son andı; savaş kısıtlamaları nedeniyle Wise'ın Brezilya'ya gitmesine izin verilmedi.

Film ilk gösterime girdiğinde, en az bir kez Mexican Spitfire Sees a Ghost filminin altında ikinci film olarak çift programda gösterildi.

1999'da filmin, Welles'in orijinal senaryosuna sadık kalınarak İrlanda'da çekilecek 4 saatlik bir mini diziye uyarlanması planlandı.

Robert Wise, Alfonso Arau'nun 2001 tarihli, eleştirmenlerce yerden yere vurulan mini dizi uyarlaması The Magnificent Ambersons'ın en sesli muhaliflerinden biriydi.