Zero de Conduite'den 33 İlginç Bilgi

Yastık savaşının ağır çekim bir düşe dönüştüğü sahne için besteci Maurice Jaubert, geriye doğru çalınarak uhrevi bir etki yaratan bir müzik parçası yazdı. Bu, 1950'lerin Fransız 'musique concrète' akımının habercisiydi.

Restore edilmiş versiyon öncekilere göre beş dakika daha uzun; daha önce görülmemiş genişletilmiş sekanslar içeriyor ve yeni baskılarda kullanılan ara yazıları kaldırıyor. Uzun süredir kayıp olan bu beş dakikalık bölümde yatakhane sahnelerine dair önemli ayrıntılar var: Pete-Sec'in perdeyle ayrılmış bölmesinde kalçasına büyük bir şırıngayla iğne yapışının silüeti; Caussat'ın, Huguet tarafından sınıfta 'el konulan' isyan planı haritasını yatağında saklanmış halde bulması; çocukların muhbirlikle suçladıkları birini hırpalarken uyurgezer tarafından bölünmeleri; ve Bruel ile Tabard'ın yatakta birlikte sakız paylaşırken Bec-de-Gaz'ın onları gözetlediğinden habersiz oldukları, eşcinselliği ima eden bir an.

Kamera önünde asi davranmaya teşvik edilen çocuklar, haftalar sonra Saint-Cloud Erkek Okulu'ndaki çekimlerde iyice azıttı. Okul müdürü Jean Vigo'ya, 'Bunlar tam birer haylaz olmuş' dedi. Bu yaramaz tavırlar, okul bahçesi sahnelerinin zengin atmosferine güç kattı.

Çekimler 24 Aralık 1932'den 22 Ocak 1933'e kadar sürdü. Önce Gaumont'un Paris'teki (artık var olmayan) GFFA Stüdyoları'nda iç mekânlar çekildi. Yatakhane seti Stüdyo F'ye, diğer daha küçük setler Stüdyo G'ye kuruldu. Dış mekânlar, Paris'in şık banliyösü Saint-Cloud'da, filmin doruk noktasının sahnelendiği yerel bir erkek okulu da dâhil olmak üzere çekildi.

Jean Vigo stüdyo çekimleri sırasında gribe yakalandı. Ünlü yastık savaşı sekansını çekerken ateşi 39 dereceydi. Vigo'nun iyileşmesi ve zatürre riskinden kaçınması için yapım sonunda üç günlüğüne askıya alındı.

Cüce oyuncu Delphin (Müdür) bu filmi yapmaktan keyif almadı. Jean Vigo'nun fazla talepkâr olduğundan şikâyet ederken, ekip Delphin'in oyunculuğunu berbat buluyordu. Bir gün seti terk edip gitti; Vigo onu Boulevard de Clichy 70 numaradaki Paris'teki dairesinden sürükleyerek geri getirmek zorunda kaldı. Yönetmen, tüm mobilyalar Delphin'in boyutlarına göre özel yapıldığı için bu ev ziyaretini oldukça tuhaf buldu.

Tren vagonu, sınıflar, müdürün odası, okul mutfağı, burjuva salonu ve tavan arası için iç mekân setleri, Gaumont'taki Stüdyo G'de hızla art arda kuruldu ve çoğu zaman aynı dekor panoları yeniden kullanıldı. Her biri için aksesuarlara büyük özen gösterilmesi gerekiyordu. Zamandan kazanmak için Jean Vigo yemekhane setini kurmamayı tercih etti; bunun yerine yemek savaşı gösterisini, annesi (okul aşçısı 'Ma Beans') sınıf arkadaşları tarafından alaya alınan Colin'in yüksek açılı ve yakın çekimleriyle çekti.

Huguet, çalışma salonunda öğrencilerle şakalaşırken, Müfettiş Bec-de-Gaz'ın alaycı bir karikatürünü çizer. Bec-de-Gaz içeri girip çizimi görünce, resim canlanır, yakalanmanın paniğiyle Napoleon portresine dönüşür. Bu espri, sessiz sinema döneminde Émile Cohl'un öncülük ettiği 'metamorfoz' adlı bir animasyon tekniğiyle yapıldı. Bugün 'morphing' olarak bilinen bu teknik, CGI'ın temel efektlerinden biridir.

Jean Vigo'nun 'Zero de Conduite'deki sağ kolu Henri Storck'tu. Storck yalnızca yapım amiri ve birinci yönetmen yardımcısı değil, aynı zamanda setleri tasarlayıp dekore eden kişiydi. Filmde Storck sadece (ama belirgin bir şekilde) 'işbirlikçi' olarak anılır.

Sevimsiz okul gözetmenleri, öğrencilerin taktığı lakaplarla anılır. Sinsi baş gözetmen "Bec-de-Gaz" (gaz gagası) olarak bilinir; bu isim, hem eski bir gaz lambasını hem de sürekli burnunu çocukların işine sokmasını ima eder. Gözetmen "Pete-Sec" ise ya "zorba" ya da "kuru osuruk" anlamına gelir.

Jean Vigo, kadrosu için yalnızca üç profesyonel oyuncuyla çalıştı: Jean Dasté (Huguet), Robert le Flon (Pete-Sec) ve Léon Larive (fen bilgisi öğretmeni); ayrıca bir sahne sanatçısı olan Delphin'i (Müdür) aldı. Diğer yetişkin rollerini Vigo'nun arkadaşları veya tanıdıkları üstlendi; örneğin, ürkütücü gözetmen Bec-de-Gaz'ı canlandıran Du Verron, gerçek hayatta Vigo'nun oturduğu apartmanın kapıcısıydı. Çocuk oyuncular ise Paris'in 19. bölgesinden seçildi.

Belçikalı belgeselci Henri Storck, rahip Huguet'nin öğrencilerle birlikte sokakta kelimenin tam anlamıyla etek peşinde koşarken çarpıştığı rahip rolünde komik bir cameo yapar.

Gaumont'da çekim yaparken Jean Vigo ve ekibi, stüdyonun karşısındaki küçük bir bistrodan hızlı yemekler alırdı. Vigo, işletme sahibi Madame Émile'i okulun aşçısı "Ma Beans" rolüne davet etti ve hatta öğrencilere yedirmek zorunda kaldığı kötü beslenmeyi protesto eden birkaç replik verdi.

Doruktaki okul töreninde, tören kıyafeti giymiş Vali'yi şair ve anarşist Louis de Gonzague canlandırdı. Kendisi, Jean Vigo'nun babası ve anarşist Miguel Almereyda'nın bir tanıdığıydı. Gonzague, Vali'nin okul çocukları tarafından yuhalanıp çöple taşlanacağı için bu rolü kabul etti.

Jean Vigo, yeni yetenek Louis Lefebvre'den (Caussat) o kadar hoşlandı ki onu L'Atalante (1934) filminde Miço olarak yeniden oynattı. Bu iki film, onun oyunculuk kariyerinin tamamını oluşturur.

Delphin (Müdür), Paris kabare ve müzikhol çevrelerinin deneyimli bir şarkıcısıydı. Daha önce 1912'de, yazar-yönetmen Louis Feuillade'in "Hayat Olduğu Gibi" serisinin parçası olan iki kısa sessiz filmde rol almıştı; bunlardan Le nain (1912) günümüze ulaşmıştır. "Zero de Conduite" Delphin'in ilk sesli filmiydi; 1938'deki intiharından önce yalnızca iki filmde daha küçük rollerde göründü.

Madame Émile'in ilk filmi.

Michelle Fayard'ın ilk filmi.

Fransız sansür kurulu, filmi Kasım 1945'e kadar yasakladı. Yurt dışına özel gösterimler için ihraç edilmesine izin verildiğinden, Jean Vigo 19 Nisan 1933'te Brüksel'de bir film kulübü gösterimine katıldı ve tartışmalar hakkında özenle seçilmiş sözlerle bir konuşma yaptı. Buna rağmen film, sonraki on iki yıl boyunca neredeyse hiç izlenemedi.

Jean Vigo'nun ölümünden 77 yıl sonra, kızı ve film eleştirmeni Luce Vigo, 2011'de Parajanov-Vartanov Enstitüsü Ödülü'nü kabul etti. Sovyet yönetmenler Sergei Parajanov ve Mikhail Vartanov'un anısına verilen bu ödül, Vigo'ya 'Zéro de conduite' başyapıtı nedeniyle ölümünden sonra takdim edildi. Oscar ödüllü oyuncu Jon Voight ödülü sunarken, Oscar ödüllü yönetmen Martin Scorsese sansürle mücadele eden üç yönetmen hakkında bir mektup gönderdi.

'Zéro de conduite'ın bütçesi 200.000 franktı (1933'te yaklaşık 50.000 dolar). Yapımcı Jacques-Louis Nounez, tartışmalı bir açılışın ardından film hızla yasaklanınca bu yatırımı kaybetti. Yine de yönetmen Jean Vigo'ya olan inancını korudu ve ilk uzun metrajını finanse etme planlarına devam ederek, bu kez önceden var olan bir senaryoyu seçme önlemini aldı. Sonuç, L'Atalante (1934) oldu.

Filmdeki boğucu disiplini, huysuz öğretmenleri ve kötü yemekleriyle kurgusal yatılı okul, Jean Vigo'nun Millau ve Chartres'taki okullarda yaşadığı çocukluk deneyimlerinden izler taşır. Gözetmen Bec-de-Gaz'ın iğrenç maskaralıkları, Paris'teki La Petite Roquette çocuk cezaevindeki gardiyanların anlatılarına dayanıyordu. Vigo'nun babası Miguel Almereyda, gençliğinde iki ay burada kalmış ve 1907'de bir dergi yazısında burayı 'Çocuklar İçin Cehennem' diye anmıştı.

Yapımcı Jacques-Louis Nounez, okul müdürünün sakallı bir cüce (Delphin) tarafından canlandırılmasını hiçbir zaman onaylamadı. Bunun dışında Vigo'nun filmini beğeniyordu.

Yeni gelen genç müfettiş Huguet (Jean Dasté), Jean Vigo'nun Millau'daki yatılı okulda tanıdığı tek sempatik gözetmenden esinlenmişti. Bu gözetmen, görevde yalnızca birkaç hafta kalmıştı.

Film ABD'de ilk kez 21 Haziran 1947'de gösterime girdi. James Agee'nin The Nation'daki övgü dolu eleştirisi, filmin daha geniş bir Amerikan izleyicisine ulaşmasına yardımcı oldu.

Senaryonun çalışma başlığı 'Les Cancres', yani 'Tembeller' idi ve kötü ya da tembel öğrencileri kastediyordu. Jean Vigo bunu geçici bir ad olarak görüyordu; filmin çekileceğinden emin olunca aklına asıl başlık geldi: 'Zéro de conduite' (Davranış Notu Sıfır), yaramazlık yapan öğrencilere verilen ve pazar günü cezası anlamına gelen korkunç disiplin notu.

Fransız sansür kurulu, 1933'te 'Zéro de conduite'ı içerik ve ton olarak 'Fransız karşıtı' bularak yasakladı; filmin anarşi ve kanunsuzluğu teşvik ettiğini, Fransa'nın eğitim sistemine fazla saygısız olduğunu iddia etti. Çocukların küfürler savurması, müstehcen mizah, bir öğretmenin alaycı 'çarmıha gerilmesi' (kutsala saygısızlık sayıldı) ve iki kısa erkek çıplaklığı sahnesi yasakta etkili olan unsurlardı.

Asi Tabard (Gérard de Bédarieux), kendisine uygunsuzca dokunan iğrenç fen öğretmenine ve ardından tüm sınıfın önünde özür dilemesini isteyen üst düzey personele iki kez 'Hay sana sıçayım!' diye bağırır. Jean Vigo, Tabard'ın bu kışkırtıcı ifadeyi kullanmasında kararlıydı. Bu söz, Vigo'nun 1917'de hapiste ölen siyasi eylemci babası Miguel Almereyda'nın dünya hükümetlerine hitaben yazdığı bir gazete başyazısının gerçek başlığıydı.

Premiere dergisinin Ekim 1998 sayısında "Dünyayı Sarsan 100 Film" listesine seçildi. Bu liste, sinema tarihinin en cesur yapımlarını bir araya getiriyordu.

Lindsay Anderson'ın If.... (1968) filmine, özellikle final sahnesine doğrudan ilham kaynağı oldu. Anderson, çekimler başlamadan önce ekibe cesaret vermek için filmi onlara izlettiğini ve ömrü boyunca en sevdiği filmlerden biri olarak kaldığını belirtmişti.

Steven Schneider'ın editörlüğünü yaptığı "Ölmeden Önce Görmeniz Gereken 1001 Film" kitabında yer aldı.

Okul bahçesindeki teneffüs sahnesinde, çocuklar duvarın arkasından onu izlerken Huguet (Jean Dasté), Charles Chaplin'in yürüyüşünü taklit eder. Jean Vigo, senaryo notlarında bu anı, Chaplin'in Easy Street (1917) filmindeki bir sahneye "saygılı bir parodi" olarak tanımlamıştı.

Çatıdaki isyan sahnesinde, çocukların öğretmenlere fırlattığı nesneler arasında lazımlıklar da vardır. İçlerinden biri Müdür Yardımcısı'nın sandalyesinin altına düşer ve daha önce kullanıldığı bellidir. Bu tür müstehcen mizah, filmin 1933'te Fransız sansürü tarafından yasaklanmasının nedenlerinden biriydi.