Stalker'den 41 İlginç Bilgi

Andrei Tarkovsky, dış mekân çekimleri için yaklaşık bir yıl harcadı. 1977 ilkbahar ve yazında görüntü yönetmeni Georgi Rerberg'le çalışmaya başladı; yapımcı Sergio Gambarov'un sağladığı yeni Kodak 5247 filmi kullanıldı. Ancak negatifler banyo edildiğinde, izlenemeyecek kadar koyu yeşil bir tonla karşılaşıldı. Ses teknisyeni Vladimir Sharun'a göre Tarkovsky, filmin ünlü bir Sovyet yönetmen tarafından sabote edildiğini iddia etti: Kodak 5247 çalınmış, Tarkovsky'ye farkında olmadan standart bir Kodak film verilmiş ve bu film yanlış işlenmişti. Sharun ise sorunu, Sovyet laboratuvarlarının yeni filmi doğru işlemeyi bilmemesine bağlayarak "bildik Rus savsaklığı" olarak yorumladı. Bu felaket, suçlanan Rerberg'in filmden ayrılmasına neden oldu ve Tarkovsky çekimlerin çoğunu yeni görüntü yönetmeni Aleksandr Knyazhinskiy ile tekrarlamak zorunda kaldı; Rerberg'in çektiği yalnızca bir toz fırtınası sahnesi finalde kaldı. Bu durum filmin iki parçalı anlatı yapısını şekillendirdi ve yeni çekimlerin, kaynak roman 'Yol Kenarındaki Piknik'ten daha da uzaklaştığı söylenir. Tarkovsky bu durumu, "Hiçbir anne aynı çocuğu iki kez doğurmaz," sözleriyle özetledi.

Filmin Georgi Rerberg tarafından çekilen ilk versiyonunun ham görüntüleri, kurgucu Lyudmila Feyginova tarafından yıllarca evinde saklandı. Ne yazık ki 1988'de çıkan bir yangında hem görüntüler yok oldu hem de Feyginova hayatını kaybetti.

Tarkovsky, uzun bir plan boyunca film şeridinin renk tonunu değiştirebilmek için farklı sıcaklıklara sahip uzun bir banyo teknesi inşa ettirdi. Bu yöntem, özellikle Bölge'deki sahnelerde atmosferin kademeli olarak dönüşmesini sağladı.

Film, 163 dakikalık süresinde yalnızca 142 plan içerir; ortalama plan süresi 88 saniyedir ve birçok plan dört dakikayı aşar. Bu yavaş tempolu kurgu, izleyiciyi karakterlerin iç yolculuğuna ortak eden hipnotik bir ritim yaratır.

Tarkovsky, karakterlerin Bölge'de yolculuk ettiği orta bölümü başlangıçta Tacikistan'ın İsfara bölgesinde, eski bir Çin madeni çevresinde çekmek istedi. Şubat 1977'de ekip neredeyse yola çıkmak üzereyken maden bir depremle yıkılınca, yapım Özbekistan, Türkmenistan, Azerbaycan, Gürcistan, Ukrayna ve Kırım'da sonuçsuz arayışlara girişti. Nihayet Tarkovsky'nin daha önceki bir proje için keşif yaptığı Estonya'da uygun bir mekân bulundu: Tallinn yakınlarındaki Jägala Nehri üzerinde terk edilmiş bir hidroelektrik santrali, harap bir gemi onarım tersanesi ve kullanılmayan bir petrol işleme tesisi gibi post-endüstriyel kalıntılar.

Tallinn'deki kullanılmayan enerji santrali çevresindeki çekim mekânları son derece sağlıksızdı. Uzun süreli maruziyetin, yönetmen Tarkovsky, eşi ve yönetmen yardımcısı Larisa Tarkovskaya, oyuncu Anatoliy Solonitsyn ve muhtemelen ilk görüntü yönetmeni Georgi Rerberg'in aynı nadir akciğer kanseri türünden ölümüne yol açtığı düşünülüyor. Eski bir rafineride ekip üyeleri saatlerce, diz boyu pis yağ birikintileri içinde çalışmak zorunda kaldı. Ayrıca çekim yerinin yukarısındaki bir kâğıt işleme tesisi, nehre arıtılmamış kimyasal atık boşaltıyordu. Ses teknisyeni Vladimir Sharun, "Stalker'da yazın kar yağdığı ve nehirde beyaz köpüklerin yüzdüğü bir sahne var; aslında o korkunç bir zehirdi. Ekibimizdeki birçok kadının yüzünde alerjik reaksiyonlar oluştu," diye doğruladı.

Filmin son müzik kuşağında, müzik ve ses efektleri arasındaki sınırlar öylesine bulanıklaştırıldı ki ikisini birbirinden ayırmak neredeyse imkânsız hale geldi. Eduard Artemyev'in bestesi, endüstriyel uğultular ve doğa sesleriyle iç içe geçerek Bölge'nin ürkütücü atmosferini pekiştirir.

Yönetmen, yönetmen yardımcısı (Tarkovsky'nin eşi) ve başrol oyuncularından Anatoliy Solonitsyn'in aynı nadir akciğer kanseri türünden ölmesi, bu hastalıkların film çekimleri sırasında sudaki kimyasallara uzun süre maruz kalmalarından kaynaklandığı hipotezini güçlendirdi. Bu trajik tesadüf, filmin efsanesine karanlık bir boyut ekledi.

Film, ilk dokuz buçuk dakika boyunca hiçbir diyalog içermez. Bu sessizlik, izleyiciyi Bölge'nin gizemli dünyasına hazırlayan yoğun bir görsel ve işitsel deneyim sunar.

MK2 DVD'sindeki bir röportajda yapım tasarımcısı, Tarkovsky'nin Stalker'ın dış mekân sahnelerinin bir versiyonunu çekmek için tam bir yıl harcadığını hatırlattı. Bu süreç, yönetmenin mükemmeliyetçiliğini ve filmin görsel dokusuna verdiği önemi gözler önüne seriyor.

Eduard Artemyev'in bestelediği "Meditation", 14. yüzyıldan bir İtalyan Meryem Ana moteti ile Azerbaycan Mugam Bayati Şiraz'ını birleştirir. Bu sentez, Orta Doğu, Batı ve Orta Asya'nın kültürel ve ruhani temellerini kapsayan evrensel bir müzik yaratır.

Stalker'ın yolcularını Bölge'nin girişindeki bariyerden geçirmek için kullandığı araç, 1958 model Land Rover 88" Series II üstü açık bir İngiliz arazi aracıdır. Bu dayanıklı taşıt, Bölge'nin engebeli arazisinde ilerlerken filmin distopik atmosferine uyum sağlar.

Üçlünün Bölge'de karşılaştığı paslanmış araç, 1938 model Ford V8 şasisi üzerine Berlin'de inşa edilmiş özel bir "otobüs" karoserine sahiptir. Estonya'daki film şirketleri tarafından ses kayıt ekipmanı taşıyan, çatısında kamera ve mikrofon platformları bulunan bir yapım kamyonu olarak kullanılmıştı. 1941'de Alman işgali sırasında Leningrad'a götürülen araç, II. Dünya Savaşı'ndaki kuşatmadan sağ kurtulmayı başardı. Savaştan sonra Estonya'ya döndü ve eski işlevini sürdürdü; ta ki 1977-78'deki bu film çekimlerinde sökülüp ateşe verilerek tarlada paslanmaya terk edilene dek. Aracın içinde bir Alman MG 34 makineli tüfeği görülebilir; arkasında ise Alman ve Sovyet yapımı II. Dünya Savaşı tanklarının bir karışımı yer alır.

Filmin büyük bölümü renkli çekilmiştir; özellikle Bölge'nin içindeki sahneler ve Stalker'ın kızının göründüğü anlar. Geri kalan kısımlar ise sepya tonlarındadır. Bu ayrım, Bölge'nin büyülü gerçekliği ile dış dünyanın kasveti arasındaki kontrastı vurgular.

Yaklaşık 1 saat 18. dakikada, karakterler dinlenirken bir köpek belirdiğinde renkler kaybolur ve sepya geri döner; ardından renk yeniden belirir. Bu geçiş, Bölge'nin öngörülemez doğasını ve karakterlerin algılarındaki kırılmaları yansıtır.

Rotten Tomatoes'ta 46 eleştirmen yorumuyla %100 tazelik puanına ulaşan bu film, eleştirmenlerin oybirliğiyle beğenisini kazanmıştır.

Bu film, yönetmen Andrey Tarkovski'nin belki de en sıkıntılı yapımıydı ve defalarca projeyi bırakmanın eşiğine geldi. Uygun bir çekim mekânı bulmak başlı başına bir çileydi; ilk tercih edilen yer depremle yerle bir oldu. Ekip, zorlu koşullarda uzayan çekim takvimiyle mücadele ederken, Tarkovski ile görüntü yönetmeni Georgi Rerberg arasındaki gergin çalışma ilişkisi işleri daha da zorlaştırdı. 1977 yazındaki ilk çekim ayağının ardından, bir banyo hatası orijinal negatifleri kullanılamaz hale getirdi.

Kaybolan görüntüleri yeni görüntü yönetmeni Leonid Kalaşnikov'la 1977 sonbaharında yeniden çekme girişimleri büyük ölçüde başarısız oldu ve filmin bütçesinin yetmeyeceği endişelerini doğurdu. Hafif bir kalp krizi geçiren ve orijinal çekimleri çöpe atmak zorunda kalmanın hayal kırıklığını yaşayan Tarkovski, projenin lanetlendiğine inanmaya başladı ve tamamen vazgeçmek istedi. Sonunda fikrini değiştirerek film kurulunu, senaryonun daha uzun, iki bölümlük yeni bir versiyonunu finanse etmeye ikna etti; filmi distopik bir yol hikâyesinden daha hüzünlü bir ruhsal arayışa dönüştürdü.

Mevcut görüntüler ertesi yıl bir başka görüntü yönetmeni Aleksandr Knyajinski ile yeniden çekildi; bu kez de yaz ortasında bastıran beklenmedik kar yağışı gecikmelere yol açtı. Ses teknisyeni Vladimir Şarun'un anlattığına göre, çekimler boyunca oyuncular ve ekip, harap banliyö otelinde vakit geçirmek için ucuz kolonyayı şekerle karıştırarak destansı içki âlemlerine daldı. Gerginlik o kadar tırmandı ki, öfkelenen Tarkovski birkaç ekip üyesini "ayyaşlar", "geri zekâlılar" ve "çocuksu yozlaşmışlar" diyerek kovdu; sanat yönetmeni Şavkat Abdusalamov'u da "adi herif gibi davrandığı" için işten attırdı ve adı jenerikte geçmedi.

Arkadi ve Boris Strugatski kardeşlerin 1972 tarihli özgün romanı, Sovyet otoriteleri tarafından ağır sansüre uğramış karanlık bir hicivdi. İngilizceye 'Roadside Picnic' adıyla 1977'de ciltli olarak çevrildi; bu baskıda yazarların daha eski novellası 'Tale of the Troika' da yer alıyordu. Film sadece iki yıl sonra, 1979'da gösterime girdi. Romanın sansürsüz İngilizce versiyonu ise ancak 2012'de yayımlanabildi.

Yönetmen Andrey Tarkovski, her zamanki gibi filmin tonu ve konusu yüzünden Sovyet sansürcüleriyle uğraşmak zorunda kaldı; ancak bu kez ondan filmi daha hızlı ve dinamik yapmasını da istediler. Tarkovski buna, filmin "başlangıcının daha yavaş ve sıkıcı olması gerektiğini, böylece yanlış salona giren seyircilerin asıl aksiyon başlamadan çıkacak vakit bulacağını" söyleyerek karşılık verdi.

Tarkovski, filmin senaryosunu Arkadi ve Boris Strugatski ile birlikte, onların 'Roadside Picnic' romanından serbestçe uyarlayarak yazdı. 'Stalker' başlığı, Strugatski kardeşlerin kitapta kullandığı 'stalk' sözcüğünden türetildi. Romanda, dünyada altı Bölge keşfedilmiştir ve bunların, güneş sistemimizden geçen (ama hiç görülmeyen) uzaylı ziyaretçilerden kaynaklandığı düşünülür; olayların çoğu, İngilizce konuşulan tanımsız bir Batı ülkesindeki böyle bir Bölge'de geçer. Tarkovski ise hikâyeyi doğuda bir yerdeki tek bir Bölge'ye taşıdı ve kökenini daha belirsiz bıraktı.

Kitapta Bölge'ye yıllar içinde yapılan birkaç sefer anlatılırken, filmde bunlar birkaç güne sığdırılan tek bir yolculukta birleştirildi. Yazar ve Profesör karakterleri film için yaratıldı, ancak romandaki birkaç karakterin birleşiminden oluşuyorlar. Tarkovski ayrıca kitaptaki şiddet sahnelerinin, argo ifadelerin ve bilimkurgu öğelerinin çoğunu çıkardı.

Ortak senarist Boris Strugatski, kardeşiyle birlikte, filmin de yardımıyla Rusçaya 'stalker' sözcüğünü kazandırdıklarını iddia eder. Terim, Rudyard Kipling'in, kardeşlerin gençliklerinde okuduğu 'Stalky & Co.' adlı öykü derlemesinden alınmıştı. Standart İngilizce telaffuzu bilmediklerinden, adı 'Stawky' yerine 'Stullky'ye yakın bir şekilde söylüyorlardı.

Film ve kitaptaki 'Bölge', 1957'de Çelyabinsk yakınlarında meydana gelen bir nükleer kazadan esinlenmiştir. Yüzlerce kilometrekarelik alan serpintiyle kirlenip terk edilmiş, ancak bu olay ve 'yasak bölge' yıllarca resmiyet kazanmamıştır.

Filmde 'stalker', Bölge'ye rehberlik eden, tehlikeli ve yasaklı bu yere belirli bir amaçla sızma becerisine ve arzusuna sahip profesyonel bir kılavuzdur. Günümüzde, turistleri yasadışı yollarla Çernobil yasak bölgesine götüren rehberler de kendilerine 'stalker' demeye başlamıştır.

Filmin sonuna doğru, Stalker'ın karısı, polis memurunun miğferindeki AT (Andrei Tarkovsky) armasının aynısını taşıyan bir karton kutudan sigara içer.

Pek çok izleyici, Bölge'ye yapılan yolculuğun Demir Perde'nin ardından özgürlüğe kaçışın bir alegorisi olduğunu öne sürse de, yönetmen Andrei Tarkovsky bu 'çılgın metaforik tahminlere' her zaman karşı çıkmıştır. Ona göre Bölge, yalnızca üç kahramanın kişiliklerini ortaya çıkarmak için dramatik bir araçtı: 'Bölge, filmlerimdeki hiçbir şeyden daha fazla bir şeyi simgelemez; Bölge bir bölgedir, hayatın ta kendisidir ve insan onu geçerken ya yıkılır ya da başarır.'

Stalker'ın kızının bardakları telepatik olarak hareket ettirdiği son sahnenin, yönetmenin Sovyet Rusya'da telekinetik güçleriyle ünlü medyum Ninel Sergeyevna Kulagina'ya olan ilgisinden ilham aldığı bildirilmiştir. Ekip üyesi Vladimir Sharun'a göre: 'Tarkovsky mucizelere inanırdı, buna şüphe yok. Uçan dairelerin varlığına sıkı sıkıya inanır ve hatta Ryazan eyaletindeki Myasnoe'deki evinin yakınında bir tane gördüğünü iddia ederdi. Tarkovsky, dünya dışı varlıkların varlığına dair hiçbir şüpheye izin vermezdi. Bu arada, tüm bunlar Tanrı'ya olan inancıyla uyumlu bir şekilde birleşiyordu. Aziz Matta ve Aziz Luka İncillerini neredeyse ezbere bilir ve bütün paragrafları alıntılayabilirdi.'

Film, bilim kurgu unsurlarını dramatik felsefi ve psikolojik temalarla harmanlar. Fütüristik yapılar ve araçlar gibi bilim kurgu klişelerinden yoksun olması nedeniyle, yönetmen Andrei Tarkovsky bu filmin türünü önceki denemesi Solaris'ten (1972) daha iyi aştığını düşünmüştür.

Polis memurlarının miğferindeki arma iki harf içerir: AT, yönetmen Andrei Tarkovsky'nin baş harfleri.

BBC'nin 2018'de düzenlediği eleştirmen anketinde İngilizce olmayan filmler arasında 49. sırada yer almıştır.

Filmde 'Stalker', yasadışı olarak Bölge'den uzaylı eserleri arama ve kaçırma işiyle uğraşan erkekler için yaygın bir takma addır; İngilizce'deki, bir kişinin özel hayatına tekrar tekrar istenmeyen müdahalelerde bulunan kişi anlamıyla hiçbir ilgisi yoktur.

Filmin yaklaşık yarısında, bir kadın sesi İncil'den Vahiy 6:12-17 pasajını okur: 'Ve işte, büyük bir deprem oldu; ve güneş kıldan çul gibi karardı... ve ay kan gibi oldu; ve göğün yıldızları, incir ağacının güçlü bir rüzgarla sarsıldığında ham incirlerini dökmesi gibi yeryüzüne düştü. Ve gök bir tomar gibi dürüldü; ve her dağ ve ada yerinden kaldırıldı. Ve dünyanın kralları, büyük adamlar, zenginler, komutanlar, güçlü adamlar... ve tüm özgür insanlar mağaralarda ve dağların kayalarında gizlendiler; ve dağlara ve kayalara, 'Tahtta oturanın yüzünden ve Kuzu'nun gazabından bizi saklayın, üzerimize düşün' dediler. Çünkü O'nun gazabının büyük günü geldi; kim durabilir?' Daha sonra Stalker da İncil'den Luka 24'teki Emmaus Yolculuğu'ndan alıntı yapar: 'Aynı gün... onlardan ikisi... Emmaus adlı bir köye gidiyorlardı. Ve öyle oldu ki, İsa'nın kendisi yaklaştı ve onlarla birlikte yürüdü, ama onlar O'nu tanımadılar. Yolda üzgün bir şekilde yürürken aranızda ne tartışıyorsunuz?' Ve onlardan biri, adı...' [kesilir]

Filmdeki Bölge, filmin gösterime girmesinden yedi yıl sonra, 1986'da meydana gelen Çernobil nükleer felaketini istemeden öngörmüştür. Hem Bölge hem de Çernobil, büyük ölçüde doğanın geri kazandığı, terk edilmiş eski bir enerji santralinin etrafındaki alanlardır. Çernobil felaketi, santralin 4 numaralı reaktörü patladığında meydana geldi ve tesadüfen, Bölge'nin dilekleri gerçekleştiren meşhur merkezi Odası da kompleksin 4. sığınağında yer almaktadır.

Bu film, Criterion Collection'ın bir parçasıdır, sırt numarası #888.

Üç karakter bir polisten kaçarken, bir duvarda beyaz boyayla yazılmış 'A.K.' harflerinin grafitisi görülür. Bu baş harfler, filmle ilişkili en az iki farklı kişiye atfedilebilir: baş karakteri oynayan Aleksandr Kaydanovskiy ve kameraman/görüntü yönetmeni Aleksandr Knyazhinskiy.

ÖNSÖZ: 'Bir göktaşı mıydı, yoksa uzaydan gelen bir ziyaret mi? Her ne idiyse, küçük ülkemizde bir mucize belirdi---Bölge. Asker gönderdik. Hiçbiri geri dönmedi. Sonra Bölge'yi güvenlik kordonuyla çevirdik. Doğru yaptık... Emin olmasam da. Emin değilim.'---Nobel ödüllü Profesör Wallace'ın bir RAI muhabiriyle yaptığı röportajdan.

Steven Schneider tarafından derlenen 'Ölmeden Önce Görmeniz Gereken 1001 Film' arasına dahil edilmiştir.

Bu film, Letterboxd'daki Resmi En İyi 250 Kurmaca Uzun Metraj Film listesinde yer almaktadır.

Sonraki yıllarda Stalker (1979), tüm zamanların en büyük filmlerinden biri olarak kabul edildi; Britanya Film Enstitüsü 2012'deki 'Tüm Zamanların En İyi 100 Filmi' listesinde 29. sıraya yerleştirdi.