Vertigo: Alt Metin, Semboller ve Gizli Göndermeler

Sir Alfred Hitchcock, François Truffaut'ya bu filmi şöyle anlatmıştı: "Açıkça söylemek gerekirse, adam ölü bir kadınla yatmak istiyor."

Midge'in bir uçak mühendisinin tasarladığı 'konsollu' sütyenden bahsetmesi, Howard Hughes'un The Outlaw (1943) filminde Jane Russell için bir sütyen tasarladığı gerçeğine göndermedir. Russell bu sütyenin son derece rahatsız olduğunu söylemişti.

Bu film, vertigonun yükseklik korkusu anlamına geldiği yanılgısını yaratmakla veya yaygınlaştırmakla sık sık suçlanır. Aslında bu durumun doğru adı 'Akrofobi'dir; vertigo ise 'özellikle yüksek bir yerden aşağı bakıldığında ortaya çıkan dönme ve denge kaybı hissidir' (Oxford Sözlüğü).

Bernard Herrmann'ın film müziği büyük ölçüde Richard Wagner'in 'Tristan und Isolde' eserinden esinlenmiştir; bu eser de tıpkı film gibi umutsuz bir aşkı anlatır.

Filmde 'vertigo' kelimesi yalnızca bir kez, başlarda Scottie tarafından Midge'e söylenir.

James Stewart'ın canlandırdığı Scottie'nin, Kim Novak'ın 'Madeleine'ini Ernie'nin restoranında ilk gördüğü sahnede, filmin ilerleyen kısımlarında Scottie'nin Novak'ın 'Judy'sini dönüştürdüğü gri kıyafetin aynısını giymiş sarışın bir kadın tam aralarından geçer. Bu, Hitchcock'un kullandığı zekice bir bilinçaltı mesajıdır.

Film boyunca tekrar ve yansıma motifleri sıkça kullanılır: Ernie'nin restoranından çıkarken aynada Madeleine'in yansıması; Scottie'nin onu ilk gördükten hemen sonra aynada görmesi. Madeleine'in film boyunca sayısız yansıması ve tekrarı, Scottie'nin onu başka kadınlarla karıştırması. Madeleine'in hayatının koridorunu kaplayan metaforik rüya aynaları. Midge'in kendini Madeleine'in atasının portresine resmetmesi ve bir sahnede kendi portresinin yanında oturarak ikizlenmesi. Portreyi gösterdikten sonra Midge'in camdaki yansımasını görmesi. Judy'nin Madeleine'in yansıması olması. Madeleine'in atasının tekrarı veya yansıması olması. Scottie'nin eski hayatını tekrar etmesi. Judy'nin kuleden Madeleine gibi düşerek ölmesi. Ayrıca filmde spiral motifi, açılış jeneriğindeki şekillerde, filmin olay örgüsünün soyut biçiminde ve kilit kulenin merdivenlerinde görülür.

Madeleine körfeze düştükten sonra Scottie'nin dairesinde iyileşirken, Scottie kanepesinde bekler. Sehpasının üzerinde 1950'lerin popüler erkek dergisi 'Swank'in bir sayısı görülür; bu dergi, hafif erotik fotoğraflar ve dönemin yazarlarının aksiyon/macera öykülerini içerirdi. Benzer bir yayın olan 'Cavalier', Stephen King'in ilk dönem bilimkurgu/korku öykülerini yayımlamıştı.

Pierre Boileau ve Thomas Narcejac'ın orijinal romanının adı 'D'entre les Morts'tur (Ölülerin Arasından). Bu, Luka İncili 24. bölüm 5. ayete bir göndermedir: Dirilişten sonra Mezarın Başındaki Adam'ın söylediği 'Neden diriyi ölüler arasında arıyorsunuz?' sözü. Bu söz, diğerlerinin yanı sıra, günümüzde roman ve filmdeki baş karakterin adı olan Madeleine'e (Mecdelli Meryem) söylenmiştir.

Gavin, karısını çan kulesinden atmadan hemen önce öldürmüş olmalıdır ki adli tıp uzmanının belirlediği ölüm zamanı, kadının sözde atladığı zamanla uyuşsun. Bu, Judy'nin onu taklit ettiği sürenin çoğunda gerçek Madeleine'in hâlâ hayatta olduğu anlamına gelir.

'Madeleine' adı elbette Mecdelli Meryem'e, yani Migdalalı Meryem'e göndermedir. 'Migdal' İbranice 'kule' demektir. Filmde, orijinal Fransız romandaki dört ana karakterden yalnızca 'Madeleine' adı korunmuştur. Kitapta 'Judy'nin adı 'Renée' idi. Bu yüzden Sir Alfred Hitchcock'un bu adı korumaması ilginçtir; sonuçta Renée = re-née = yeniden doğmuş anlamına gelir.

Filmde 'güç' ve 'özgürlük' kelimeleri üç kez tekrarlanır: 1. Başlangıçta Madeleine'in kocası eski San Francisco'yu özler, çünkü orada daha fazla güç ve özgürlük vardı. 2. Argosy kitabevinde Pop Leibel, Carlotta'nın zamanında bir erkeğin bir kadını bir kenara atabileceğini, çünkü daha fazla güç ve özgürlüğe sahip olduğunu anlatır. 3. Filmin doruk noktasında John, cinayet tamamlandıktan sonra Gavin'in Judy'yi terk ettiğini, çünkü daha fazla güç ve özgürlüğe sahip olduğunu ima eder.

Bu film, Sir Alfred Hitchcock'un daha sonraki filmi Sapık (1960) ile pek çok yankı içerir: kırsalda sakin sakin araba sürülen uzun sekanslar; bir resepsiyonistin anahtar askılığındaki anahtarları işaret ederek boş odaları göstermesi; başrol oyuncusunun bir not yazıp kâğıdı parçalaması; Saul Bass tarafından tasarlanan, bir kadının gözünün dev bir yakın çekimiyle başlayıp geri zoom yapan özel bir sekans; başrol oyuncusunun filmin ortasında öldürülmesi; bir dedektif ve kadın yardımcısının araştırma için yerel bir dükkâna gitmesi; yukarıdan izlenen dedektifin, orada olmayan bir kadını aramak için halı kaplı merdivenleri çıkıp sahanlığa ulaşması; ölü bir kadının dramatik bir şekilde ortaya çıkması; ve bir doktorun başrol erkeğinin rahatsızlığı hakkında uzman görüşü bildirmesi.

Açılış sahnesinde polis memuru, kaçan şüpheliye iki el ateş eder. Modern standartlara göre, yakın bir tehlike yokken ölümcül güç kullanmak son derece yasa dışı görünürdü. Ancak 1985'e kadar yasalar, kaçan bir suçlu söz konusu olduğunda bu uygulamaya oldukça izin veriyordu.

Carlotta ve Madeleine spiral saç modellerine sahiptir ve Judy'nin saç rengi önemlidir.

Ferguson, Judy Barton ile tanıştıktan kısa süre sonra onu Ernie's'te akşam yemeğine davet eder. Restorandaki aynada ikisi yan yana görünür. Bu, tıpkı kötü 'ikizi' Gavin Elster gibi, onu Madeleine'e dönüştürmek üzere olduğuna ve Judy'nin gerçek Madeleine ile aynı kaderi paylaşacağına işaret eder.

Beş yıl sonra, gerilim filmi Charade (1963), kendi açılış sekansında buradaki jeneriğe selam verecekti.

Gavin Elster, 'eski neşeli San Francisco'daki erkeklerin istediklerini yapma gücüne ve özgürlüğüne sahip olmasına hayıflanır. Pop Leibel da Scottie'ye Carlotta Valdez'in çok zengin bir adam tarafından metres tutulup sonra bir kenara atılmasının öyküsünü anlatırken aynı özlemi kısaca dile getirir. Scottie, Judy'yi keşfettiğinde onunla aynı düzenlemeyi yapmayı teklif eder.

Vertigo'da Scottie aşkını ilan ettiğinde müzik, Richard Wagner'in bestelediği Tristan und Isolde operasından bir şarkıya gönderme yapar. Ayrıca doktor Scottie'ye 'akut melankoli' teşhisi koyar. 2011 yapımı Melankoli filminde Tristan und Isolde'den bölümler kullanılır.

Judy, Scottie ile ilk tanıştığında ona Salina, Kansas'tan ehliyetini gösterir. Kim Novak, Salina'da çekilen Picnic (1955) filminde rol almıştı.

Judy, otel odasında Scottie'ye babasının bir fotoğrafını gösterir. Babası bir dükkânın önünde, elinde dik bir dirgen tutmaktadır. Bu görüntü, ünlü 'Amerikan Gotiği' tablosunu anımsatır. Arkasındaki vitrinde buranın onun hırdavat dükkânı olduğu görülür. Ancak görüntü, yalnızca 'Barton's War' yazısı okunacak şekilde kırpılmıştır.

Rock grubu Faith No More, 'Last Cup of Sorrow' şarkısının video klibinde bu filmi temel almıştır.

Pop Leibel, Carlotta'nın Eddy ve Gough caddelerindeki eski evini 'batıdaki yeni yerleşim bölgesindeki büyük ev' olarak tarif eder. Bu, San Francisco'nun en eski kentleşmesinin yarımadanın en kuzeydoğu köşesinde başladığı gerçeğini doğrular; çünkü Eddy ve Gough kesişimi bugün şehrin doğu yarısındadır.

Besteci Bernard Herrmann'ın etkilendiği kaynaklar hakkında çok şey yazılmıştır ve bu sonsuza dek araştırılabilir. Öte yandan hayranlar, özellikle prelüd ve final perdesinde Wagner'in 'Tristan ve Isolde'sine benzeyen ezgileri ve akorları Herrmann'ın 'Vertigo' müziğinde duymaktan keyif alacaktır.

Amerikalı rock grubu Harvey Danger'ın ilk albümünde, filmdeki karakterlerden birine saygı duruşu niteliğinde 'Carlotta Valdez' adlı bir şarkı bulunur.

Scottie'nin yeşil-siyah elbiseli Madeleine'i ilk gördüğü sahnede, masasının önünden iki aktör geçer. Bunun daha önce Madeleine'in filmde daha sonra giydiği bir kıyafete benzediği söylenmişti, ancak aslında bu figüranlar, 'The Man Who Knew Too Much'taki Doris Day ve James Stewart karakterlerinin kıyafetlerinin birebir kopyasıdır.

Alfred Hitchcock'un cameo görüntüsünün olduğu sahnede, sağında üç farklı gazetenin bulunduğu bir askılık görülür. Ortadaki gazetenin manşeti 'Şehir Mühendisi Çalışanı ve Sekreteri Öldürüldü' yazmaktadır.