Matrix: 281 ciekawostek zza kulis
Najmocniej film kłania się „Alicji w Krainie Czarów” Lewisa Carrolla, ale tropów jest więcej: Karol Marks, Franz Kafka, zen, „Odyseja” Homera. Wśród lektur kluczowe miejsce zajmuje „Symulakry i symulacja” francuskiego filozofa Jeana Baudrillarda – książka leży otwarta w mieszkaniu Neo, a cała główna obsada i ekipa musiała ją przeczytać.
Wachowscy poradzili Laurence'owi Fishburne'owi, by budując swoją rolę, wzorował się na Morfeuszu z komiksowego „Sandmana” Neila Gaimana.
Biurowiec, w którym Smith przesłuchuje Morfeusza, zbudowano jako dużą dekorację, a to, co widać za oknami, to gigantyczna, kilkupiętrowa plansza z namalowanym tłem.
Scena przesłuchania, w której Neo dostaje pluskwę, łączy efekty praktyczne z cyfrowymi. Do ujęcia, w którym agenci przytrzymują Neo, a Agent Smith uruchamia pluskwę wwiercającą się w jego pępek, przygotowano sztuczny brzuch – kilka centymetrów od pępka widać lekkie wgniecenie tam, gdzie plastik się ugiął. Zdalnie sterowany mechanizm imitował wici pluskwy wijące się w żołądku. Sama pluskwa była po trochu CGI, po trochu animatroniką: jej aktywacja to grafika komputerowa, wicie się na brzuchu to efekt praktyczny, a wwiercanie w pępek znów CGI.
Reżyserzy chcieli, by aktorzy rozumieli Matrix nie tylko jako film, lecz także jako filozofię, i potrafili go objaśnić. Większość głównej obsady i ekipy musiała przeczytać „Symulakry i symulację” Jeana Baudrillarda. Keanu Reeves opowiadał, że zanim w ogóle otworzył scenariusz, Wachowscy wręczyli mu do lektury „Symulakry i symulację”, „Out of Control” Kevina Kelly'ego oraz „Introducing Evolutionary Psychology” Dylana Evansa – i w końcu potrafił wyłożyć wszystkie filozoficzne niuanse. Carrie-Anne Moss przyznała, że jej szło to opornie.
Mark Wahlberg był poważnym kandydatem do roli Neo i sam mocno o nią walczył.
Gdy program treningowy się wgrywa, Tank rzuca: „Hej, Mikey, chyba mu się podoba”. To cytat z popularnej wtedy reklamy płatków Life o chłopcu, który nie znosił płatków śniadaniowych; zdanie weszło potem do potocznego języka i padało w podobnych sytuacjach.
W informatyce „ciasteczko” oznacza porcję danych. Wyrocznia częstuje Neo ciasteczkiem zarówno dosłownie, jak i w przenośni.
Gabrielle Union starała się o rolę Trinity, a do przesłuchania szykowała się na wzór Janet Jackson: „Chciałam mieć te dobre włosy, włosy Janet, z salonu z perukami. Dosłownie [znalazłam] identyczny strój jak na okładce jej albumu. [Dorysowałam] sobie tego pieprzonego pieprzyka. [Byłam] całkowicie wkręcona”. Na przesłuchanie zaproszono jednak również prawdziwą Jackson. „I wtedy wchodzi Janet, a ja stoję w przebraniu Janet, z dziwnym dorysowanym pieprzykiem” – wspominała Union. Rola nie przypadła żadnej z nich, co Union skwitowała: „Chyba się nawzajem wykluczyłyśmy”.
Strój Wyroczni i jej kuchnia odsyłają do „Sybilli delfickiej” Michała Anioła – wizerunku greckiej wieszczki, która zapowiedziała przyjście Syna Bożego.
Na ekranie ginie 39 postaci.
Matrix przewija się w tekstach całej plejady raperów: Drake, Nas, B.o.B, Rakim, Ab-Soul, Mac Miller, Colson Baker, cflynna, Kendrick Lamar, Common, Rick Ross, Donavan LaMond Johnson, Lupe Fiasco, Wale, Jay-Z, Lil' Wayne, Gucci Mane, 'Lil' Kim', Currency, The Game, Danny Brown, Kid Cudi i Jeezy. Gwiazdor R&B Chris Brown poszedł dalej – nagrał piosenkę „The Matrix”, a do niej teledysk mocno inspirowany fabułą filmu i postacią Neo.
Na zdjęcia przewidziano 90 dni, a skończyło się na 118.
W otwierającym pościgu Trinity po dachach w tle widać panoramy dwóch różnych miast. Za agentami wznoszą się BellSouth Building i L & C Tower z Nashville w stanie Tennessee, a za Trinity, gdy przeskakuje obok billboardu Guns & Ammo, pojawiają się TransAmerica i Coit Towers z San Francisco.
Fani długo byli przekonani, że kurierem FedEx, który przynosi Neo komórkę, jest Mysz. W rzeczywistości Kuriera FedEx zagrał ktoś inny – David O'Connor.
Motyw, który otwiera każdy film z serii Matrix (zrywające się smyczki i fanfary), za każdym razem brzmi wyżej. Matrix (1999) zaczyna się w e-moll, Matrix: Reaktywacja (2003) idzie o cały ton w górę, do fis-moll, a Matrix: Rewolucje (2003) o kolejne pół tonu, do g-moll.
Pomysł na Matrix narodził się pod koniec lat 80., gdy Wachowscy gnieździli się w „ciasnym chicagowskim mieszkaniu w pokoju z widokiem na ceglany mur”.
Keanu Reeves, Laurence Fishburne i Joe Pantoliano – cała trójka jest leworęczna.
Rolę Agenta Smitha proponowano Jeanowi Reno. Odmówił, bo nie chciał przenosić się do Australii, i wybrał zamiast tego Godzillę (1998).
Był to pierwszy film zrealizowany w świeżo otwartym Fox Studios w Sydney.
Do połowy 2002 roku słynne ujęcia „bullet time” powtórzono lub sparodiowano w przeszło dwudziestu filmach.
Kiedy na początku lat 90., a dokładnie w 1990 roku, Lana i Lilly Wachowskie dopiero rozwijały pomysł na Matrix, Neo widziały w osobie Brandona Lee. Aktor zginął jednak tragicznie na planie Kruka (1994).
Pracując nad tym, co miało się stać słynnym „bullet time”, szef efektów wizualnych John Gaeta i operator Bill Pope zbudowali najpierw całą masę gimbali i wózków, licząc, że uzyskają efekt tradycyjnymi metodami. Pierwszy wózek miał okrążać akcję z kamerą w zawrotnym tempie, ale po serii nieudanych prób i kilku rozbitych wózkach postawili na grafikę komputerową – a to oznaczało napisanie od zera zupełnie nowego programu. U podstaw „bullet time” leży jednak technika bardzo stara: fotografia.
Prawie cały film nakręcono w australijskim Sydney, a łowcy lokacji mieli nie lada kłopot ze znalezieniem zaniedbanych zakątków, które uchodziłyby za amerykańskie. Wiele obrazów miejskiej ruiny trzeba było zbudować od podstaw.
Upiorny zbieg okoliczności: paszport Neo jest ważny do 11 września 2001 roku.
Producent Barrie M. Osborne opowiadał, że Wachowscy od początku chcieli kręcić pościg Trinity na prawdziwych dachach, nie w studiu.
Agent Brown i Agent Jones ani razu nie zdejmują ciemnych okularów.
Kultowe okulary bohaterów Matrixa pochodzą od marki „Blinde”, która słynie z ręcznie robionych oprawek. Jej założyciel, Richard Walker, stanął w szranki o kontrakt z gigantami pokroju Ray-Ban i Arnette, a przewagę dały mu projekty wymyślone od zera tylko na podstawie nietypowych imion postaci. Po wygranej przetransportowano go do Sydney, gdzie przez cały okres zdjęć do Matrixa projektował okulary dla aktorów na zapleczu salonu optycznego przy Oxford Street.
Wachowscy mieli cały film rozrysowany w storyboardach, zanim ruszyła produkcja. Dekorator Tim Ferrier mówił, że „pod względem wizualnym był to najlepiej przygotowany projekt, nad jakim pracowałem”.
Matrix zamienił na Oscary wszystkie cztery nominacje, choć nie walczył w kategorii najlepszy film – i nadal jest rekordzistą pod względem liczby statuetek zdobytych bez takiej nominacji.
Dla Keanu Reevesa nie był to debiut w cyberpunku – wcześniej zagrał tytułowego bohatera w Johnny Mnemonic (1995).
Australijski aktor Matt Doran, czyli filmowa Myszka, zdradził, że jedzenie na pokładzie Nebuchadnezzara to była „owsianka ryżowa”.
Studio określiło tekst jako „scenariusz, którego nikt nie rozumie”, dlatego upierało się przy dużej dawce wyjaśniających dialogów.
Laurence Fishburne mówił, że Morfeusz to jakby Obi-Wan Kenobi i Darth Vader w jednej postaci.
Film wiele zawdzięcza „Neuromancerowi” Williama Gibsona – stamtąd pochodzi choćby termin „Matrix”. Po seansie Gibson uznał, że sposób, w jaki twórcy sięgnęli do dorobku cyberpunku, to „dokładnie ten rodzaj twórczej osmozy kulturowej”, z której i on korzysta w swojej prozie. Zaznaczył jednak, że gnostyckie motywy oddalają film od „Neuromancera”, a tematycznie jest mu bliżej do Philipa K. Dicka.
Wśród kandydatek do roli Trinity była też Michelle Yeoh.
Ostatni klaps padł o 1:01 w nocy, przy scenie, w której bohaterowie schodzą w dół wewnątrz ściany. Zdjęcia główne zajęły 25 tygodni, czyli 118 dni – niemal miesiąc dłużej niż zaplanowane 90 dni.
Po sukcesie serii Matrix Carrie-Anne Moss dostawała wiele poważnych propozycji, ale wszystkie odrzuciła, by poświęcić się macierzyństwu. „Pamiętam, że byłam rozdarta, czułam ukłucie w stylu »Boże, dostaję takie wspaniałe propozycje. To byłoby coś wielkiego«. Trzymałam dziecko na rękach i pomyślałam: »Czy pod koniec życia będzie dla mnie ważne, że mam w CV jeszcze jeden film? Czy raczej to, że tuliłam swoje dziecko?« Odpowiedź przyszła od razu: nie. Decyzja była oczywista”.
Wyginane łyżki w mieszkaniu Wyroczni to ukłon w stronę mody na „psychiczne” zginanie łyżek z lat 1970., kojarzonej przede wszystkim z Urim Gellerem – choć dowiedziono, że to zwykła sztuczka sceniczna.
Do wynalezienia techniki zatrzymywania czasu, którą wykorzystano w filmie, mogłoby się słusznie przyznać kilka osób. Choćby Michel Gondry, który użył jej najpierw w reklamie firmy ubezpieczeniowej, a potem w teledysku Björk. Albo grafik architektoniczny Matthew Bannister, który w pracy naukowej dowodził, że ruch i czas w wideo da się rozdzielić, i zaproponował aparaturę bardzo podobną do filmowej, choć ówczesna technologia nie pozwoliła mu jej zbudować. Albo wreszcie artysta Tim MacMillan, który pokazał tę technikę w brytyjskiej telewizji w 1993 roku. Niewykluczone, że każdy z nich – i jeszcze inni – doszedł do niej niezależnie.
Jada Pinkett Smith przyszła na casting do roli Trinity, a później zagrała Niobe w filmie Matrix: Reaktywacja (2003). Jej mężowi, Willowi Smithowi, proponowano Neo, ale odmówił.
W ramach castingu Wachowscy, scenarzyści i reżyserzy filmu, zarządzili zdjęcia próbne, by sprawdzić, czy między kandydatami na Neo i Trinity iskrzy. Tak Carrie-Anne Moss i Keanu Reeves spotkali się po raz pierwszy. Moss weszła do pokoju i rzuciła: „Cześć, jestem Carrie-Anne”, na co Reeves odparł: „Cześć, jestem Keanu”.
Trinity śmiga na smoliście czarnym motocyklu Triumph Speed Triple.
Scenę, w której Neo przy pierwszej próbie skoku leci w dół, podpatrzono u Wilusia E. Kojota.
Wachowscy chcieli Matrixem rozbić stereotyp, według którego kino akcji jest „pozbawione idei”, a kino idei – „pozbawione akcji”.
W 2012 roku Biblioteka Kongresu USA wpisała Matrix do archiwum National Film Registry, uznając go za film ważny kulturowo, historycznie lub estetycznie.
Gdy Will Smith dostał propozycję zagrania Neo, Wachowscy widzieli u jego boku Vala Kilmera jako Morfeusza. Smith twierdzi, że z całego filmu opisali mu jedynie scenę kopnięcia w wyskoku w zwolnionym tempie, co tylko go zniechęciło. Wybrał Bardzo Dziki Zachód (1999) – kompletną klapę i u krytyków, i w kasie, która przyniosła mu dwie Złote Maliny, a do tego nagrodę dla najgorszego filmu.
Marcus Chong wspominał, że aktorów zachęcano, by grali postacie stoickie i zamknięte w sobie.
Agenci we wszystkich trzech filmach Matrix sięgają po tę samą potężną broń: Magnum Research/Israeli Military Industries Desert Eagle .50 AE.
Chrześcijańskich tropów jest tu sporo. Już na początku Choi mówi do Neo: „Alleluja. Jesteś moim zbawcą, człowieku. Moim własnym osobistym Jezusem Chrystusem”. I rzeczywiście, Neo ma z Chrystusem kilka punktów wspólnych. Pytanie, czy jest „Wybrańcem”, przypomina spór o to, czy Chrystus jest prawdziwym Mesjaszem – w obu przypadkach chodzi o zapowiedzianego zbawiciela. Nazwisko Anderson etymologicznie znaczy „syn człowieka”, a tak Biblia nazywa Chrystusa. Neo, jak Chrystus, zostaje uznany za zmarłego, by potem powstać z martwych. Do tego dochodzi imię Trinity, czyli Trójca.
Paradoksalnie sceny „bullet time” należały do najmniej pracochłonnych. Rząd aparatów fotograficznych robił zdjęcia, które potem cyfrowo składano w sekwencję, więc rodzeństwo Wachowskich uporało się z nią w zaledwie 90 minut.
Z wynikiem 83% pozytywnych recenzji na Rotten Tomatoes (stan na 2025 rok) jest to najwyżej oceniana część serii Matrix.
Tamara Brown zadebiutowała tym filmem na ekranie.
Na treningu kung fu Neo pociera kciukiem bok nosa – to ukłon w stronę Bruce’a Lee, który słynął z tego gestu.
Will Smith odrzucił rolę Neo na rzecz Bardzo Dzikiego Zachodu (1999). Po latach przyznał, że „nie był wystarczająco dojrzały jako aktor” i że pewnie by tę rolę „zepsuł”, a żalu nie czuje, bo „Keanu był znakomity jako Neo”. Dodał, że gdyby to on grał Neo, studio obsadziłoby Vala Kilmera jako Morfeusza, a widzowie straciliby niezapomnianą kreację Laurence’a Fishburne’a. Trinity proponowano Sandrze Bullock, ale odmówiła, bo w filmie miał grać Will Smith. Potem żałowała, bo spotkałaby się znowu z Keanu Reevesem, partnerem z filmu Speed - niebezpieczna szybkość (1994).
Imiona Choi i jego dziewczyny Dujour składają się razem w „Choi Dujour”, czyli francuskie „choix du jour” – „wybór dnia”. To aluzja do mocy wyboru w Matrixie i decyzji, które prowadzą Neo ku jego przeznaczeniu.
Mniej więcej jedna piąta filmu, około dwudziestu procent, to efekty wizualne.
Joe Pantoliano zdążył już wcześniej popracować z Wachowskimi przy Brudnych pieniądzach (1996).
Strzelaninę w holu kręcono przez mniej więcej dziesięć dni zdjęciowych i poza wymazaniem lin wszystkie efekty były praktyczne. Carrie-Anne Moss wykonała salto po ścianie za pierwszym podejściem – i o to chodziło, bo odbudowa i przygotowanie wysadzonych kolumn zajmowały od sześciu do ośmiu godzin.
Wśród inspiracji Wachowscy wymieniali serial Alana - dziewczyna z przyszłości (1990).
Gdy Neo i Morfeusz atakują się tym samym ruchem, ich stroje oraz głowy i włosy układają się w symbol Yin-Yang.
Rolę Trinity najpierw zaproponowano Janet Jackson, ale nie pozwolił jej na to kalendarz. W wywiadzie przyznała, że rezygnacja przyszła jej z trudem, więc później puściła oko do filmu w interludiach „Intro” i „Outro” na dziesiątym albumie studyjnym, „Discipline”.
Strzelanina w holu to hołd dla kina Johna Woo.
Na początku filmu, gdy Neo przysypia (wewnątrz Matrixa), jedno z jego nielegalnych komputerowych poszukiwań pokazuje, że Morfeusz wymknął się władzom na lotnisku Heathrow.
Russell Crowe nie przyjął roli Morfeusza. Jak tłumaczył: „Po prostu tego nie łapałem. Nie dałem rady przebrnąć dalej niż do strony 42. Ten świat zupełnie mnie nie wciągnął”.
Agenci przez cały film strzelają z odmiany Desert Eagle'a – Wachowscy wybrali go świadomie, wbrew radom swojego rusznikarza. Desert Eagle uchodzi bowiem za broń efekciarską: kaliber .50 to jak na pistolet prawdziwy kolos, a odrzutu nie sposób opanować nawet oburącz, więc w realistycznym kinie raczej się nie sprawdza. W logice filmu pasuje jednak idealnie, bo Agenci zawsze strzelają z niego jedną ręką, co podkreśla ich nieludzką, „maszynową” naturę.
Cypher, który nazywa się Reagan, chce być „ważny, jak aktor” – to przytyk do prezydenta Ronalda Reagana. W tej samej rozmowie mówi, że nie chce „niczego pamiętać”, co jest kolejnym nawiązaniem: u prezydenta Reagana zdiagnozowano chorobę Alzheimera.
Na dźwięk zamykającej się kapsuły z ludzkim płodem złożyło się prawie 50 różnych dźwięków. Oglądając wersję roboczą, Wachowscy zaimprowizowali ustami to, czego chcą, ale w prawdziwym świecie nie było prostego odpowiednika.
Rolę Morfeusza odrzucił też Chow Yun-Fat.
Madonna wyznała niedawno w The Jimmy Fallon Show, że odmówiła roli w tym filmie – i dodała, że to jeden z najlepszych filmów w historii.
Warner Bros. zapaliło filmowi zielone światło dopiero na zaawansowanym etapie preprodukcji, więc ludzie, którzy nad nią pracowali, długo nie wiedzieli, czy film w ogóle powstanie.
Do roli Morfeusza przymierzano również Samuela L. Jacksona i sir Gary’ego Oldmana.
Na strzelaninę w holu trzeba było 10 dni zdjęć.
Bronią Switch (Belinda McClory) jest srebrny, chromowany Browning Hi-Power kalibru 9 mm z regulowanymi przyrządami celowniczymi.
Wachowscy dopieszczali swój pomysł przez 5,5 roku i 14 wersji scenariusza. Większości szefów studiów, którzy go czytali, koncepcja się podobała, ale nie potrafili sobie wyobrazić, jak to będzie wyglądać na ekranie. Wtedy Wachowscy zatrudnili czołowych rysowników, Steve'a Skroce'a i Geofreya Darrowa, którzy przygotowali ponad 600 storyboardów. Na widok tej śmiałej wizji szefowie podobno od razu dali się przekonać i dali zielone światło.
Nicolas Cage nie zagrał Neo, bo terminy kolidowały mu ze sprawami rodzinnymi.
Keanu Reeves mówi, że anime odkrył dzięki Wachowskim, którzy w ramach przygotowań do „Matrixa” kazali mu obejrzeć „Akirę” i „Ghost in the Shell”.
Kompozytor Don Davis twierdzi, że Wachowscy w roli Neo najchętniej widzieli Johnny’ego Deppa, a Warner Bros. wolało Brada Pitta albo Vala Kilmera. Gdy obaj odmówili, studio zgodziło się rozważyć Deppa i ostatecznie wybór padł między nim a Keanu Reevesem, na którego naciskał Warner.
Na casting do roli Trinity przyszła także Rosie Perez.
W ujęciach, w których Neo i Morfeusz zwisają z helikoptera, grali kaskaderzy – Fishburne i Reeves pojawiają się tylko w bliższych planach, gdzie widać ich twarze. Montażysta Zach Staenberg wspomina, że żeby nakręcić wszystkie ujęcia w powietrzu, trzeba było „dosłownie przepisać prawa Sydney”.
Historia toczy się mniej więcej w roku 2199.
Helikopter to pełnowymiarowa, lekka makieta – w postprodukcji spece od efektów dorobili mu tylko łopaty wirnika.
Klient, który przychodzi do mieszkania Neo po nielegalny program, to Choi, a towarzyszy mu dziewczyna o imieniu DuJour. Razem dają „Choi Dujour”, co po francusku brzmi jak „wybór dnia” – kolejne puszczenie oka w stronę motywu wyboru. Dujour ma wytatuowanego białego królika, jedno z wielu nawiązań do Alicji w Krainie Czarów, a Choi nazywa Neo „moim własnym osobistym Jezusem Chrystusem”, zapowiadając jego religijną rolę Wybrańca. Imię Dujour może też grać z „Femme duJour” (dziewczyna dnia), co sugerowałoby, że partnerka Choia jest prostytutką.
W Matrixie wszystkie komputery mają staroświeckie monitory CRT, a poza nim – płaskie ekrany LCD. LCD były wtedy dość świeżą technologią, więc w prawdziwym świecie sprzęt wyglądał bardziej futurystycznie.
Pierwszego dnia zdjęć Yuen Woo-Ping i jego hongkońska ekipa odprawili przed planem chiński rytuał na pomyślność, łącznie z pieczeniem świni.
W okresie przygotowań Keanu Reeves i Hugo Weaving przezywali się nawzajem „szyją” i „nogą” – od kontuzji, przez które posypał się im harmonogram.
Na potrzeby wydania „Ultimate Matrix Collection” film dostał zupełnie nowy, czysty transfer DVD. Zniknął ziarnisty obraz znany z płyt od 1999 roku, a film zyskał przejrzysty, gładki wygląd sequeli, niewidziany od czasów kinowej premiery.
Ucieczka z hotelu Lafayette pierwotnie była dłuższa: bohaterowie schodzili do kanałów, potem wracali na ulice, a Morfeusz, próbując odciągnąć pościg, dawał się złapać. Storyboardy tej wersji zamieszczono w „The Art of the Matrix”, a nieco inny wariant ucieczki kanałami trafił w to samo miejsce gry „Path of Neo”.
Po lekturze scenariusza Carrie-Anne Moss nie wierzyła, że naprawdę będzie musiała wykonywać tak karkołomne akrobacje. Zastanawiała się też, jak Wachowscy dostali do reżyserii film z takim budżetem, ale godzina spędzona z nimi nad storyboardami wystarczyła, by zrozumiała, czemu ktoś im zaufał. Na castingu przeszła trzygodzinny test sprawności, więc wiedziała, co ją czeka.
W internetowym wywiadzie z czasów premiery Wachowscy przyznali, że oboje, stając przed wyborem Neo, sięgnęliby po niebieską pigułkę.
Rozmowę Trinity z Cypherem na początku filmu opatrzono datą 2-19-98.
Napis na rdzeniu Nebuchadnezzara głosi, że statek wyprodukowano w roku 2069 („Made in the USA”), a model to „Mark III, No. 11”. Może to być aluzja do Ewangelii Marka 3:11: „A gdy duchy nieczyste go widziały, padały przed nim i wołały: «Ty jesteś Syn Boży!»”.
Do roli Agenta Smitha próbował się dostać Christopher Meloni.
Stroje Agentów miały dawać efekt tajniaków rodem ze spiskowej teorii, w klimacie JFK.
Żeby nakręcić „bullet time”, trzeba było zaprojektować jednolity obiektyw do aparatów fotograficznych. Obiektywy fotograficzne nie mają bowiem takich standardów jak kamerowe, a bez tego płynne zmontowanie kadrów byłoby trudne.
Gdy Neo poznaje Potencjałów w salonie Wyroczni, w telewizorze w tle leci Night of the Lepus (1972).
Biały królik wytatuowany u Dujour, dziewczyny Choia, to świadome nawiązanie do Alicji w Krainie Czarów, ale przy okazji i przypadkiem – do jednego z 12 zwierząt chińskiego zodiaku. Film wszedł do kin w 1999 roku, a więc w roku królika/zająca.
„Temet nosce” z kuchni Wyroczni to inskrypcja, która widniała nad wejściem do wyroczni delfickiej. Łacińska fraza znaczy „Poznaj samego siebie”.
Do roli Morfeusza przymierzano też Morgana Freemana, Denzela Washingtona, Anthony’ego Hopkinsa i Roberta De Niro.
Sporo szefów hollywoodzkich studiów odprawiło projekt z kwitkiem, przekonując, że science fiction o wirtualnej rzeczywistości to „zły interes” – na dowód przywoływali klapy takich tytułów jak Johnny Mnemonic (z Reevesem zresztą w roli głównej).
Jednym ze źródeł filmu jest platońska alegoria jaskini.
W późnej łacinie „matrix” znaczy „łono”, przez co zdanie „The Matrix has you...” staje się ostrzeżeniem o podwójnym sensie. Dotyczy zarówno komputerowego świata snu zwanego Matrixem, który więzi ludzki umysł, jak i ciała uwięzionego w kokonie, z którego w sztucznym łonie pozyskuje się bioelektryczną energię.
Carrie-Anne Moss grała wcześniej w krótko emitowanym serialu telewizyjnym Matrix (1993).
Zanim Neo połknął czerwoną pigułkę, nazywał się Thomas Anderson. Imię odsyła do apostoła Tomasza, zwanego niewiernym – i Neo wykazuje podobne wahania, zarówno przed czerwoną pigułką, jak i wtedy, gdy przychodzi mu przyjąć rolę Neo, zbawiciela.
Pierwszy montaż był dla Carrie-Anne Moss pierwszą okazją, by zobaczyć siebie na ekranie w filmie.
Nokia 8110 nie miała w rzeczywistości mechanizmu sprężynowego – dorobiono go specjalnie do filmu. Gdy później tę funkcję dostała Nokia 7110, narodził się popularny mit, że to ona była „telefonem z Matrixa”.
Lista aktorek, które starały się o rolę Trinity, były do niej rozważane, dostały propozycję albo jej odmówiły, jest długa: Jennifer Connelly, Marisa Tomei, Salma Hayek, Catherine Zeta-Jones, Halle Berry, Jennifer Lopez, Angelina Jolie, Angie Harmon, Drew Barrymore, Kate Hudson, Uma Thurman, Ming-Na Wen, Michelle Yeoh, Winona Ryder, Lucy Liu, Courteney Cox, Heather Graham, Elizabeth Hurley, Mariska Hargitay, Jennifer Beals i Ashley Judd.
Zdjęcia w Australii pozwoliły zamknąć budżet w 60 milionach dolarów. Inaczej Warner Bros. nie dałoby filmowi zielonego światła, bo produkcja w USA pochłonęłaby rekordowe 180 milionów dolarów.
W kryptografii wyrocznią nazywa się element bezpiecznego systemu, który, odpowiadając na pozornie niewinne zapytania, zdradza zaszyfrowane informacje. Przykładowo narzędzie, które dzięki wiedzy o schemacie szyfrowania potwierdza rzekomo neutralne cechy zaszyfrowanej wiadomości, może posłużyć za podstawę „ataku z użyciem wyroczni” – sprytny użytkownik wydobędzie w ten sposób treść samej wiadomości.
Pomysł zrodził się, gdy Wachowscy szukali nowej historii do serii komiksowej. Cały scenariusz napisali jeszcze przed reżyserskim debiutem, Brudnymi pieniędzmi (1996), i szlifowali go aż do rozpoczęcia produkcji.
Laurence Fishburne nie rozumiał, czemu inni uważają scenariusz za zagmatwany. Wątpił za to, czy film w ogóle powstanie – był przecież „taki mądry”.
Nebuchadnezzar miał wyglądać jak sklecona z łat maszyna, a nie jak czyste, zimne i sterylne wnętrza statków kosmicznych z filmów pokroju Star Trek (2009). Przewody zostawiono na wierzchu, żeby było widać pracujące trzewia statku, a każdy kadr starannie komponowano tak, by statek jawił się jako „małżeństwo człowieka i maszyny”.
Kręcąc strzelaninę w holu, Keanu Reeves poślizgnął się i wyłożył jak długi.
Hugo Weaving mówił, że granie Agenta Smitha sprawiało mu przyjemność, bo postać go bawiła. Opracował neutralny akcent o wyraźnym, własnym charakterze: Smith miał nie brzmieć ani jak robot, ani jak człowiek. Na jego głos wpłynęły również niskie głosy Wachowskich. Na początku zdjęć aktor cieszył się, że uczestniczy w projekcie, który pozwoli mu poszerzyć swoje możliwości.
Tablica rejestracyjna samochodu Agenta Smitha, IS 5416, odsyła do Księgi Izajasza 54:16: „Oto Ja stworzyłem kowala, który dmie w ogień węgle i wykuwa narzędzie do swej pracy; Ja też stworzyłem niszczyciela na zagładę”.
Ekipa długo szukała w Sydney zaniedbanych miejsc, takich jak zaułki pokryte graffiti. Miastu brakowało bowiem ubogich dzielnic i zabudowy gett charakterystycznych dla wielu miast amerykańskich.
Spośród filmów trylogii tylko w tym Neo posługuje się bronią palną. To również jedyna część, która weszła do kin w XX wieku, a zarazem w drugim tysiącleciu.
Występ Hugo Weavinga w Proof (1991) sprawił, że Wachowscy zaproponowali mu rolę Agenta Smitha.
Wachowscy powierzyli Yuen Woo-Pingowi choreografię walk po obejrzeniu jego pracy przy Legendarnej pięści (1994).
Znacznik połączenia Trinity na początku wskazuje czwartek 19 lutego 1998, godz. 13:24:18, a połączenia Neo na końcu — sobotę 18 września 1999, godz. 14:31:21. Dzieli je dokładnie 576 dni oraz godzina, 7 minut i 3 sekundy.
John Gaeta, nadzorujący efekty specjalne, zauważa, że często chwalono go za sceny zrealizowane za pomocą efektów praktycznych lub pracy kaskaderów. W większości z nich jedyną ingerencją w obraz było usunięcie lin.
Wbrew rozpowszechnionej pogłosce sir Sean Connery dostał propozycję zagrania Architekta w kontynuacjach, a nie Morfeusza.
Jak opowiadała kostiumolog Gloria Bava, pierwszy płaszcz Neo wykonano ze srebrzystej skóry. Zrezygnowano z niego, bo ciężka skóra niemal nie poruszała się nawet przy maszynie wiatrowej. Reżyserzy szukali materiału, który falowałby i unosił się niczym opisane w scenariuszu „płynne niebo”. Ostatecznie wybrano lżejszą czarną tkaninę, kosztującą zaledwie 3 dolary za jard.
Podczas finałowej walki z Agentem Smithem Neo broni się jedną ręką, wykonując ruchy, których pan Miyagi uczył Daniela w Karate Kid (1984). Odpowiadają one woskowaniu samochodu, malowaniu płotu, szlifowaniu podłogi i malowaniu domu.
Aby zrealizować otwierającą film scenę akcji, poświęcono sześć miesięcy na treningi i cztery dni na zdjęcia.
Ujęcie, w którym Trinity mówi Neo „dokładnie wiesz, gdzie się to kończy”, powstało na Elizabeth Street w Sydney, w Nowej Południowej Walii w Australii. Kamera patrzy na północ wzdłuż linii CityRail z Central do City Circle, w miejscu, gdzie Campbell Street przecina też Wentworth Avenue. Widoczne po lewej, oświetlone białe drewniane rusztowanie stało tam już przed zdjęciami. Scenę nakręcono nocą, a deszcz wytworzono za pomocą wozu strażackiego. Miejscowe znaki drogowe wyrwano i jeszcze przez kilka dni po zakończeniu zdjęć plenerowych leżały przy ulicy.
Po wspólnej pracy przy tym filmie Joe Pantoliano i Carrie-Anne Moss spotkali się ponownie w Memento (2000). Oboje wystąpili też w New Blood (1999).
Do stworzenia zielonego kodu matrixa posłużyły zeskanowane przepisy na sushi z książki kucharskiej żony scenografa.
W kwietniu 2016 roku badacze z DARPA pracowali nad Targeted Neuroplasticity Training, w skrócie TNT. Projekt zakładał umieszczenie elektrod u podstawy szyi i oddziaływanie impulsami elektrycznymi na neuroprzekaźniki. Chodziło o to, by agenci mogli znacznie szybciej uczyć się języków i innych złożonych zagadnień. Przypominało to podłączanie Neo do programu, w którym błyskawicznie zdobywa umiejętności, choć miało być mniej inwazyjne pod względem medycznym.
Podczas walki Neo z Morfeuszem w konstrukcie słychać trzy odrębne utwory: „Bow Whisk Orchestra”, półimprowizowaną kompozycję Dona Davisa z instrumentami azjatyckimi, „Leave You Far Behind” zespołu Lunatic Calm oraz kolejną kompozycję Davisa, „Switch or Break Show”. Tytuły „Bow Whisk Orchestra” i „Switch Or Break Show” są anagramami słów „Wachowski Brothers”. Gdy Neo, Morfeusz i Trinity wracają do budynku od Wyroczni, rozbrzmiewa „Threat Mix”, a podczas późniejszej walki Morfeusza z Agentem Smithem w tym budynku — „Exit Mr. Hat”. Te dwa tytuły są anagramami „The Matrix”.
W scenach rozgrywających się wewnątrz matrixa bohaterowie korzystają z czarnego Lincolna Continental z 1965 roku.
Dla Johna Gaety, nadzorującego efekty specjalne, przemiany ludzi w Agentów należą do najgorszych efektów filmu. Powodem jest przede wszystkim jego niechęć do wyglądu tego rodzaju metamorfoz.
Według krążącej pogłoski studio nie wierzyło w projekt i zamiast żądanych 60 mln dolarów przyznało Wachowskim tylko 10 mln. Mieli wydać wszystko na otwarcie filmu, które przekonało studio do wyłożenia reszty pieniędzy. Tę historię później zdementowano, choć miała pewne podstawy. W trakcie zdjęć niezadowoleni z postępów przedstawiciele studia grozili ingerencją. Reżyserzy i montażysta pospiesznie zmontowali wtedy scenę otwarcia, dodając tymczasowy dźwięk i efekty wizualne. Pokaz wystarczył, by studio pozostawiło ich w spokoju do końca zdjęć.
Stary telewizor, który Morfeusz pokazuje Neo w konstrukcie, to AWA (Amalgamated Wireless - Australasia) Radiola „Deep Image” Model 209C z około 1958 roku albo bardzo podobny odbiornik. Nie ma dolnej części z głośnikiem osłoniętym tkaninową siatką. Najprawdopodobniej scenografowie usunęli ją, by uprościć wygląd urządzenia.
W wywiadach Wachowscy wyjaśniali, że ludzie w matrixie mieli początkowo służyć jako biologiczne procesory. Studio uznało jednak, że widzom łatwiej będzie zrozumieć pomysł baterii, i zażądało takiej zmiany.
Hugo Weaving już pierwszego dnia zdjęć nabawił się urazu nogi. Okazało się, że przyczyną był polip, który trzeba było usunąć operacyjnie. Przez pewien czas rozważano zmianę obsady, lecz przesunięcie wszystkich jego scen kaskaderskich na koniec zdjęć pozwoliło aktorowi zachować rolę.
Kostiumograf Kym Barrett wyjaśniała, że ze względu na bardzo skromny budżet strój Trinity uszyto z taniego PVC. Równie oszczędnie potraktowano płaszcz Neo: zamiast drogiej tkaniny użyto mieszanki wełny za 3 dolary za jard.
Rozmowa Neo z kolegami, którzy później zabiorą go do klubu na spotkanie z Trinity, zapowiada kolejne wydarzenia. Jeden z nich nazywa go „moim zbawicielem, moim własnym osobistym Jezusem Chrystusem”. Kiedy zaś słyszy dziwną historię o komputerze Neo, radzi mu: „musisz się odłączyć, stary”.
Ewan McGregor nie przyjął roli Neo, ponieważ pracował wtedy nad Gwiezdnymi wojnami: Częścią I - Mrocznym widmem (1999). Na oscarowej gali w następnym roku oba filmy rywalizowały o nagrodę za najlepsze efekty wizualne. Wygrał Matrix.
David Duchovny zrezygnował z roli Neo na rzecz występu w The X Files (1998).
W ramach przygotowań do montażu Wachowscy przekazali Zachowi Staenbergowi do obejrzenia pokaźny stos hongkońskich filmów kung fu.
Przygotowanie aktorów do walk na linach wymagało kilku miesięcy intensywnych ćwiczeń; Wachowscy początkowo przewidywali 4 miesiące treningu. Yuen Woo-Ping był zrazu optymistą, ale zaniepokoił się słabą kondycją obsady. Pozwalał rozwijać się naturalnemu sposobowi poruszania każdego aktora i wykorzystywał jego mocne strony: pracowitość Keanu Reevesa, wytrzymałość Laurence’a Fishburne’a, precyzję Hugona Weavinga oraz kobiecą grację Carrie-Anne Moss. Jej układy ruchowe dostosował do zręczności i lekkości aktorki.
Dowód osobisty w aktach Agenta Smitha podaje, że Thomas Anderson urodził się 13 września 1971 roku. Pozostałe daty pojawiające się w filmie wskazują rok 1998, co oznacza, że bohater ma 27 lat.
Podczas realizacji jednej ze scen Carrie-Anne Moss skręciła kostkę. Z obawy przed zastąpieniem jej inną aktorką ukrywała uraz aż do zakończenia zdjęć.
W chwili premiery film zajmował drugie miejsce wśród produkcji Warner Bros. pod względem światowych wpływów. Wyprzedzał go tylko Twister (1996).
Film otrzymał wszystkie 4 Oscary, do których go wówczas nominowano. Wśród produkcji bez nominacji do nagrody za najlepszy film żaden nie zdobył większej liczby statuetek przy wygranej w każdej kategorii, w której był nominowany.
Wyjaśniając Neo, „czym jest Matrix”, Morfeusz mówi: „Witaj na pustyni rzeczywistości”. Parafrazuje w ten sposób „Symulakry i symulację” Jeana Baudrillarda — książkę z wydrążonym środkiem, w której Neo ukrywa nielegalne oprogramowanie. Odpowiedni fragment znajduje się w rozdziale pierwszym, „Precesja symulakrów”, na stronie 1, w akapicie 2: „To rzeczywistość, a nie mapa, której ślady trwają tu i ówdzie na pustyniach, które nie są już pustyniami Imperium, lecz naszymi. Pustynia samej rzeczywistości”. NB: Amerykański tytuł książki Baudrillarda to Simulations. Opublikowało ją Semiotext(e) w 1983 roku.
Do sceny „bullet time” testy koncepcji przeprowadziło najpierw studio Mass.Illusions w Lennox w Massachusetts. „Zrobiliśmy testy bullet time, żeby pomóc producentowi Joelowi Silverowi zdobyć pieniądze na film” – wyjaśnił Pierre Jasmin w wywiadzie dla magazynu VFX „before & afters” w 2019 roku. Według Jasmina Wachowscy pokazali zespołowi Mass.Illusions sugestywne storyboardy przedstawiające, jak bullet time ma wyglądać. John Gaeta, który wyreżyserował zdjęcia testowe w Mass.Illusions, nadzorował później efekty wizualne do Matrixa przez Manex, studio VFX w północnej Kalifornii. Pierwszym krokiem do realizacji bullet time jest inscenizacja, bo żeby ustawić najważniejszy element – rig z kamerami – trzeba wiedzieć, jak będzie poruszał się bohater. Gaeta i spółka najpierw rozpisali akcję za pomocą serii aparatów fotograficznych. Potem zeskanowali zdjęcia do komputera, żeby twórcy mogli rozplanować pozycje postaci i trasę „wirtualnej kamery”. Kierując się tymi symulacjami, kamery ustawiono obok siebie na specjalnym ringu, pozycjonowanym za pomocą sterowanego ruchem systemu laserowego, który wyznaczał właściwy kąt i odległość ogniskową. Przy najsłynniejszej wersji bullet time’u w Matrixie, gdy Neo unika kul na dachu, użyto 120 aparatów fotograficznych i 2 kamer filmowych. Ścisłe ustawienie kamer było kluczowe dla iluzji ruchu, bo każda z nich rejestrowała tylko jedno zdjęcie. Aparaty wyzwalano w bardzo krótkich odstępach, dzięki czemu akcja zdawała się rozgrywać powoli, a punkt widzenia przesuwał się w „normalnym” tempie. Kamery uruchamiano kolejno albo jednocześnie, zależnie od pożądanego efektu. Pojedyncze klatki z każdej kamery układano potem i wyświetlano jedna po drugiej, tworząc krążący punkt widzenia zatrzymanej lub zwolnionej akcji. Po zeskanowaniu do komputera powstały pasek zdjęć przypomina klatki animacji. A skoro o animacji mowa, to dobry moment na interpolację – pierwszą z kilku technik, które nadają efektowi płynność. Mówiąc wprost, „interpolacja ruchu” to proces, w którym algorytm oparty na AI „ożywia” dodatkowe klatki w sekwencji zdjęć. Technika ta, znana też jako motion interpolation, skutecznie zwiększa odczuwaną liczbę klatek na sekundę, tworząc nowe klatki pośrednie. Ruch staje się mniej szarpany, a części obrazu (np. peleryna Neo) płyną gładziej. Sekwencji bullet time’u w Matrixie nie można było nakręcić w plenerze, bo większość kamer „widziałaby się nawzajem”. Sceny kręcono na green screenie, a tła odtwarzano, wykorzystując zdjęcia prawdziwych miejsc jako tekstury dla modelowanego w 3D otoczenia. Aktorów utrzymywano w pozycji na linkach, żeby nie przewracali się i żeby wydłużyć ich ruchy, dzięki czemu sfilmowany ruch wyglądał na lekki. Cyfrowe elementy (kule, światło itp.) dodano potem w postprodukcji.
Carrie-Anne Moss osobiście zagrała Trinity w ujęciach otwierających film i wykonała wszystkie swoje sceny kaskaderskie na linach.
Sophia Stewart pozwała reżyserów, producentów i wytwórnie odpowiedzialne za serie Matrix i Terminator, utrzymując, że powstały na podstawie jej 35-stronicowego treatmentu „The Third Eye” z 1983 roku. Sprawę oddalono, ponieważ nie dostarczyła dowodów w terminie, lecz Stewart nadal przedstawia swoją wersję w internecie. Twierdzi między innymi, że John Connor i Neo byli w jej tekście jedną postacią. Chronologia podważa jednak te twierdzenia: Terminator miał być nakręcony i wydany już w 1983 roku, a plany przesunięto ze względu na zobowiązania Schwarzeneggera wobec Conana Niszczyciela. Projekt Terminatora powstał zatem wcześniej niż jej praca.
Większość efektów wizualnych wykonano za pomocą CGI, zamiast posługiwać się miniaturami, co w okresie powstawania filmu należało do rzadkości. Jedyną miniaturą był helikopter w sekwencji ratowania Morfeusza przez Trinity i Neo.
Obcisłe stroje miały pomóc Keanu Reevesowi odczuwać większe skrępowanie w scenach z „codziennego życia”.
Lot helikoptera przez zamkniętą przestrzeń powietrzną Sydney podczas zdjęć niemal zatrzymał produkcję. Później zmieniono przepisy obowiązujące w Nowej Południowej Walii w Australii, by można było kontynuować filmowanie.
Narzędzie, którym rozchyla się tkanki przy usuwaniu z kręgosłupa Neo wszczepionych złączy, jest w rzeczywistości wziernikiem nosowym. Służy on do rozszerzania nozdrza podczas badań i zabiegów w nosie.
Wydarzenia filmu poprzedzają akcję Matrix: Reaktywacja (2003) i Matrix: Rewolucje (2003) o 6 miesięcy.
Świsty ciosów i inne odgłosy walk uzyskano, nagrywając dźwięki cienkich metalowych prętów, a następnie odpowiednio je montując.
Wachowscy twierdzili, że każde zwierzę w świecie Matrixa, w tym czarne koty, jest obrazem wytworzonym komputerowo.
Na wyprawę po Morfeusza (Laurence Fishburne) Neo (Keanu Reeves) zabiera przynajmniej 2 pary pistoletów Beretta 92FS. Choć dublowanie broni może dziwić, porzucenie pustego pistoletu i wyciągnięcie załadowanego zajmuje mniej czasu niż przeładowanie, zwłaszcza przy strzelaniu z obu rąk, jak robi to Neo. Podobnie postępowano już w epoce broni skałkowej: bandyci i piraci szli do walki nawet z 6 załadowanymi pistoletami jednostrzałowymi.
Na filmowym plakacie Cypher, Neo i Morfeusz dzierżą broń prawą ręką, a Carrie-Anne Moss lewą. Tymczasem Joe Pantoliano, Keanu Reeves i Laurence Fishburne są leworęczni, natomiast Carrie-Anne Moss — praworęczna.
Sceny akcji odzwierciedlają zamiłowanie Wachowskich do japońskiej animacji, między innymi Ninja Scroll (1993) i AKIRA (1988). Najmocniej zainspirował ich Kôkaku kidôtai (1995). Joel Silver wspominał, że na początku pokazali mu to anime, objaśniając swój pomysł słowami: „Chcemy zrobić to na żywo”.
Podczas realizacji Zabójcy (1995), którego scenariusz Lana i Lilly Wachowscy napisali dla producenta Joela Silvera, przedstawili mu także scenariusz Matrixa. Silver był nim zachwycony, ale nie przekonywało go, że autorzy chcą sami reżyserować. Zaproponował, by zdobyli doświadczenie przy innym filmie. Tak doszło do powstania Bound (1996), lesbijskiego thrillera kryminalnego. Jego sukces pozwolił Wachowskim zyskać zaufanie Warner Bros. i uzyskać zgodę na samodzielną reżyserię Matrixa.
Gillian Anderson nie przyjęła roli Trinity.
Wśród kandydatów do zagrania Morfeusza byli Eddie Murphy, Billy Zane, Harrison Ford, Alec Baldwin, Kurt Russell, Wesley Snipes, Timothy Dalton, Dennis Quaid, Pierce Brosnan, Liam Neeson, Jeff Goldblum, Richard Dreyfuss oraz Mel Gibson.
Laurence Fishburne tak skomentował pierwsze obejrzenie filmu: „Morpheus tak mnie przestraszył, że mało się nie zesrałem”.
Mimo przyznanej Matrixowi kategorii wiekowej R nie pada w nim ani jedno przekleństwo na „f”.
Jennifer Beals nie chciała zagrać Trinity.
Tworząc spokój, siłę i powściągliwą intensywność Trinity, Carrie-Anne Moss inspirowała się wcześniejszymi bohaterami Clinta Eastwooda, o czym sama opowiadała.
Po ciosie Smitha w pierś Neo zostaje odrzucony do tyłu i pluje krwią. Następnie podnosi się i przyjmuje postawę bojową, rzucając przeciwnikowi wyzwanie. Ta pozycja pochodzi z hapkido.
Kontuzja podczas treningu walk zmusiła Hugo Weavinga do operacji biodra i gruntownej zmiany planu zdjęć. Jego pojedynki przesunięto na sam koniec realizacji, aby aktor zdążył wrócić do zdrowia.
Scenariusz wydaje się czerpać kilka pomysłów z zachodnioniemieckiego miniserialu Welt am Draht (World on a Wire) z 1973 roku. Należą do nich komputerowa symulacja świata, której mieszkańcy nie potrafią odróżnić od rzeczywistości; samoświadome programy, świadome sztuczności swojego otoczenia i istnienia realnego świata; a także ludzie wchodzący do symulacji pod postacią własnych awatarów i wracający z niej za pośrednictwem telefonu.
W ciągu filmu Thomas Anderson, znany jako Neo, budzi się siedmiokrotnie.
Jeszcze przed preprodukcją Keanu Reeves miał problemy z szyjnym odcinkiem kręgosłupa, które zaczynały powodować paraliż nóg. Przeszedł operację szyi obejmującą zespolenie kręgosłupa na dwóch poziomach. W okresie przygotowań nadal się rehabilitował, ale nalegał na treningi. Koordynator kaskaderów Yuen Woo-Ping zezwalał mu jedynie na ćwiczenie ciosów rękami i lżejszych elementów. Reeves pracował intensywnie i prosił o ćwiczenia także w dni wolne, lecz przez dwa z czterech miesięcy przygotowań po operacji nie mógł wykonywać kopnięć. Dlatego w filmie kopie stosunkowo rzadko.
W niemieckim dubbingu „Tastee Wheat”, do którego Mysz porównuje jedzenie w rzeczywistym świecie, zmieniono na „Sex Crispies”.
Cyfrowe poprawianie ludzkiego ciała w postprodukcji ekipa efektów specjalnych nazwała „frankensteinowaniem”. Zastosowano je zwłaszcza w otwierającym film pościgu, gdy Trinity skacze przez okno. Nieznacznie zmieniono ułożenie jej rąk i nóg, aby lot wyglądał bardziej naturalnie.
Alex Winter, przyjaciel Keanu Reevesa i jego ekranowy partner z serii Bill & Ted, opuścił pierwszy pokaz Matrixa. Po latach pojawił się jednak na czerwonym dywanie amerykańskiej premiery „The Matrix Resurrections”.
Leonardo DiCaprio nie przyjął roli Neo, podobno obawiając się skali wykorzystania efektów wizualnych.
Lou Diamond Phillips otrzymał scenariusz, lecz później usłyszał od swojego agenta, że film okaże się klapą.
Po premierze Carrie-Anne Moss nie mogła pokazywać się w okularach przeciwsłonecznych, bo ludzie od razu ją rozpoznawali — jak sama wspominała.
Spośród 44 tytułów kompozycji Dona Davisa 10 zawiera żarty z imion bohaterów, w tym 7 z imienia „Switch”. Kolejnych 5 to anagramy „Wachowski Brothers”, a 3 — „The Matrix”. Tylko jeden tytuł odwołuje się do filozofii. Muzyka towarzysząca scenie ze „Spoon Boy” nazywa się „Boon Spoy”, co stanowi spooneryzm, czyli przestawienie początkowych głosek.
Zarówno Joe Pantoliano, jak i Laurence Fishburne gościli w ostatnim sezonie serialu M*A*S*H.
Wspominane w filmie skrzyżowania, choćby Wells i Lake, rzeczywiście znajdują się w Chicago w Illinois, rodzinnym mieście Wachowskich. Do Chicago nawiązują również tablice „Loop” w wagonie metra. Same zdjęcia powstały jednak w australijskim Sydney.
Dokument „Matrix Revisited” i książka „Art of the Matrix” przytaczają historię z realizacji sceny z kobietą w czerwonej sukience. Gdy aktorka pierwszy raz wyszła w kostiumie, niezidentyfikowany kierowca miał właśnie wyjeżdżać z pobliskiego garażu. Zapatrzył się na nią tak bardzo, że uderzył w bramę, zanim zdążyła się unieść. Po uszkodzeniu lakieru i wycieraczek odjechał zawstydzony z planu.
W tamtym roku był to jedyny film nominowany do Oscara za montaż bez nominacji za najlepszy film. Ostatecznie to właśnie on wygrał w kategorii montażu.
Wachowscy wskazywali popularną japońską mangę oraz jej ekranizację Kôkaku kidôtai (1995) jako istotne inspiracje dla filmu.
O zagranie Neo usilnie starał się John Cusack.
Jednym z wczesnych kandydatów do roli Neo był Tom Cruise.
Pierwotnie Switch miał zmieniać płeć przy wejściu do Matrixa — stąd imię oznaczające przełączenie. W świecie rzeczywistym byłby mężczyzną, a w symulacji kobietą, co stanowiło istotne i pomysłowe rozwinięcie koncepcji „resztkowego wyobrażenia siebie”. Belinda McClory podczas castingu ubiegała się więc tylko o połowę roli. Warner Brothers odrzuciło ten pomysł i zdecydowało, że w obu światach postać będzie wyglądać tak samo. Celowo androgyniczny wygląd Switch nawiązuje do pierwotnego zamysłu. Lilly Wachowski później nazywała tę postać „transmetaforą”, pokazującą, „gdzie były [ich] głowy” przy tworzeniu Matrixa, choć mówiły wówczas z perspektywy osób nieujawniających swojej tożsamości. Wczesny projekt Switch może odzwierciedlać nieznane wtedy publicznie zmagania Lilly i Lany Wachowskich z własną tożsamością płciową.
Switch miało odtwarzać dwoje aktorów: mężczyzna w świecie rzeczywistym oraz kobieta po podłączeniu do Matrixa — ta, którą ostatecznie widzimy w obu światach. Wachowscy zmienili koncepcję, uznając, że publiczność nie jest jeszcze gotowa na postać z dysforią płciową.
Amerykański Instytut Filmowy umieścił film w ogłoszonym w 2001 roku zestawieniu 100 najbardziej trzymających w napięciu amerykańskich produkcji.
Początkowo planowano filmować scenę w metrze na autentycznej stacji. Liczne popisy kaskaderskie i wykorzystanie lin skłoniły jednak ekipę do budowy dekoracji. Powstała ona wokół istniejącej hali postojowej pociągów, dzięki czemu zawierała prawdziwe tory.
Michael Hutchence otrzymał ważną rolę, której szczegółów nie ujawniono. Zaledwie trzy dni po wiadomości o angażu odebrał sobie życie.
Na kopercie dostarczonej Neo widnieje czerwono-niebieskie logo FedEx, a odbiór podpisuje on przyborem pozwalającym wybrać czerwony lub niebieski tusz. Oba rekwizyty odsyłają do późniejszego wyboru między czerwoną a niebieską pigułką i go zapowiadają. Najprawdopodobniej jest to 4-kolorowy długopis Bic z wkładami czerwonym, niebieskim, zielonym i czarnym.
Kiedy Trinity nawiązuje kontakt z Neo, ten słucha „Dissolved Girl” grupy Massive Attack. Choć jest to pierwsza piosenka w filmie i towarzyszy istotnej scenie, nie zamieszczono jej na albumie ze ścieżką dźwiękową.
Produkcję uwzględniono w książce „1001 Movies You Must See Before You Die”, której redaktorem jest Steven Schneider.
Przed zdjęciami główna obsada spędziła cztery miesiące (od października 1997 do marca 1998) z ekspertami sztuk walki, ucząc się choreografii. Początkowo sądzili, że zajmie to tylko kilka tygodni.
Ciekawostki ze spoilerami
Pokaż spoiler
Lana Wachowski opowiadała, że Dane A. Davis uzyskiwał odgłosy spowolnionych pocisków, przywiązując kule do sznurków i wprawiając je w ruch obrotowy w studiu. Brzmienie kodu Matrixa stworzył natomiast, cyfrowo przetwarzając dźwięki kropel deszczu na szybach.
Pokaż spoiler
Znikające usta Neo podczas przesłuchania świadomie nawiązują do utworu science fiction Harlana Ellisona „I Have No Mouth, and I Must Scream”, jednego z licznych źródeł inspiracji filmu. Połączono tu CGI z efektami praktycznymi. Komputerowo wykonano momenty, gdy wargi zlewają się i rozdzielają jak lepka masa, zanim ostatecznie się zrosną. Pozostałe ujęcia uzyskano na planie, nakładając na usta Keanu Reevesa gips i charakteryzację protetyczną.
Pokaż spoiler
Chad Stahelski, dubler Keanu Reevesa, doznał podczas sceny wbijania Smitha przez Neo w sufit tunelu metra kilku urazów: złamał żebra, uszkodził kolana i zwichnął bark. W innym ujęciu, w którym Neo wpada w budkę po uderzeniu, wyciągarka hydrauliczna zraniła kolejnego kaskadera.
Pokaż spoiler
Kod Matrixa widoczny na monitorach tworzą odwrócone litery, cyfry oraz japońskie znaki katakana. Wyjątek stanowią ekrany śledzenia połączeń.
Pokaż spoiler
Akta karne Thomasa Andersona, przeglądane przez Agenta Smitha podczas przesłuchania, zawierają szereg danych. Ostatnia aktualizacja nastąpiła 22 lipca 1998, a miejsce i datę urodzenia zapisano jako „Lower Downtown, Capital City, 11 marca 1962”. Matka nosi panieńskie imię i nazwisko „Michelle McGahey”, ojciec zaś nazywa się „John Anderson”. Thomas chodził do „Central West Junior High” oraz „Owen Paterson High”, nazwanej na cześć scenografa. Pokazana kilka sekund później kopia paszportu podaje natomiast CAPITAL CITY, USA i 13 września 1971 jako miejsce i datę urodzenia. Dokument wystawiono 12 września 1991; tracił ważność we wtorek 11 września 2001, w dniu ataków na World Trade Center w Nowym Jorku.
Pokaż spoiler
Igły akupunkturowe widoczne na ciele Neo wbito przeważnie w protezę osłaniającą pierś Keanu Reevesa. Te w uchu aktora są jednak autentyczne — umieścił je na planie zawodowy akupunkturzysta.
Pokaż spoiler
Projekt i rysunki Nebuchadnezzara, silnie inspirowanego powieścią 20 000 mil podmorskiej żeglugi, przygotował Geof Darrow, rysownik „Hard Boiled”.
Pokaż spoiler
Na przesłuchaniu do roli Carrie-Anne Moss zagrała scenę w klubie nocnym, w której po raz pierwszy zwraca się do Thomasa Andersona, czyli Neo.
Pokaż spoiler
Podczas spotkania Neo z Wyrocznią w jej mieszkaniu słychać „Nuages” Django Reinhardta, a następnie „I'm Beginning to See the Light” Duke'a Ellingtona.
Pokaż spoiler
Mitologiczny Morfeusz jest greckim bogiem snów. Film odwraca to skojarzenie: zadaniem bohatera o tym imieniu jest przecież „budzić” ludzi ze „snu” wewnątrz Matrixa.
Pokaż spoiler
Początek i zakończenie filmu rozgrywają się w motelu Heart O' The City. Oficjalnie miasto akcji to Edge City, ale wyraźnie nawiązuje do rodzinnego Chicago Wachowskich. Na jego obrzeżach, w Skokie w Illinois, naprawdę działa motel „Heart O' The City”. Choć wygląda inaczej, filmowa nazwa niewątpliwie oddaje mu hołd.
Pokaż spoiler
Oscara za efekty wizualne dla Matrixa (1999) podczas 72. ceremonii wręczał Arnold Schwarzenegger. Dekadę wcześniej wystąpił w Pamięci absolutnej (1990), grając człowieka, który po nieudanym wszczepieniu wspomnień z marsjańskich wakacji wyrusza na Marsa wyjaśnić zagadkę swojej tożsamości. Obie produkcje badają naturę rzeczywistości, a ich bohater dołącza do rebeliantów i zakochuje się w walczącej po ich stronie kobiecie. W obu proponuje mu się także czerwoną pigułkę mającą przywrócić go do rzeczywistości.
Pokaż spoiler
W czasie treningu Neo pyta Morfeusza: „Co chcesz powiedzieć, że mogę unikać kul?”. Odpowiedź brzmi: „Nie, Neo. Mówię, że kiedy będziesz gotowy, nie będziesz musiał”. Finał spełnia tę zapowiedź: Neo zostaje Wybrańcem i samym gestem powstrzymuje pociski.
Pokaż spoiler
Strzelając do Neo i zabijając go ze słowami „Żegnaj, panie Anderson!”, Agent Smith symbolicznie oznajmia jego narodziny jako Wybrańca. Wówczas znika ostatnia pozostałość wpływu Matrixa na Neo: jego umysł odzyskuje wolność i bohater staje się Wybrańcem.
Pokaż spoiler
Osaczony podczas nalotu przez oddział S.W.A.T. Mysz sięga po dwie automatyczne strzelby kalibru 12. Napędzane silnikami elektrycznymi, mają magazynki bębnowe na 25 naboi i szybkostrzelność 900 strzałów na minutę. Główny rusznikarz produkcji, John Bowring, zbudował je specjalnie do filmu.
Pokaż spoiler
Przy zdjęciach rozgrywających się w Matrixie obowiązywała zasada unikania wszelkiego błękitu, zarezerwowanego dla rzeczywistego świata. Każdą scenę wewnątrz symulacji nakręcono z zielonym filtrem.
Pokaż spoiler
Gdy Neo po raz pierwszy wsiada do auta z Trinity, Switch określa go mianem „Coppertop”. To slangowe określenie baterii Duracell — takiej samej, jaką Morfeusz pokazuje Neo, wyjaśniając wykorzystanie ludzkości jako źródła energii.
Pokaż spoiler
Wykorzystano tu dekoracje z Mrocznego miasta (1998), w tym dachy, budynki i inne elementy plenerów. Trinity na początku ucieka po tych samych dachach, po których biegał John Murdoch w Mrocznym mieście. Ponieważ oba filmy pokazują ludzkość zamkniętą przez obcych w precyzyjnie stworzonej iluzji, pojawiły się oskarżenia o skopiowanie Mrocznego miasta. Scenariusz Matrixa napisano jednak na długo przed premierą tamtej produkcji.
Pokaż spoiler
Każdy z trzech Agentów — Brown, Jones i Smith — demonstruje swoje możliwości. Ścigający Trinity Brown (Paul Goddard) przeskakuje między budynkami, Jones (Robert Taylor) uchyla się na dachu przed pociskami Neo, a Smith (Hugo Weaving) pojedynkuje się z nim na stacji metra.
Pokaż spoiler
W pierwszym programie śledzącym widać numer kierunkowy, lecz zbliżenie kamery uniemożliwia pełne odczytanie numeru: (3?2) 555-0690. Podobne kody w USA należą do Chicago (312), Delaware (302) i północno-zachodniego półwyspu Florydy (352). Oryginalny scenariusz podaje jednak 312-555-0690. W połączeniu z licznymi odniesieniami do Chicago, takimi jak śródmiejska State Street, pozwala to uznać 312 za właściwy kod.
Pokaż spoiler
Wyrocznia, mówiąc Neo, że nie jest Wybrańcem, dodaje: „Masz dar, ale wygląda na to, że na coś czekasz. Może na swoje następne życie”. Finał potwierdza te słowa: Smith zabija Neo, po czym Trinity przywraca go do życia i dopiero wtedy staje się on Wybrańcem.
Pokaż spoiler
Zdjęcia rozpoczęto od biurowej sekwencji, w której Neo odbiera telefon Morfeusza, a następnie usiłuje wymknąć się Agentom.
Pokaż spoiler
„Neo” jest anagramem angielskiego „One”: oba słowa składają się z tych samych liter w zmienionej kolejności.
Pokaż spoiler
Belinda McClory, przychodząc na casting do roli Switch, ubiegała się tylko o jej połowę. Postać miało pierwotnie odtwarzać dwoje androgynicznych aktorów: mężczyzna w rzeczywistości i kobieta w Matrixie, skąd imię „Switch”. Warner Bros. zmieniło koncepcję i McClory ostatecznie gra kobietę w obu światach. W wywiadach po latach Wachowscy, którzy wówczas rozważali zmianę płci, mówili o obecności motywów transpłciowych w filmie. Switch stanowiło jeden z nich.
Pokaż spoiler
Neo kojarzony jest z jedynką: jego imię stanowi anagram „one”, a fabuła skupia się na pytaniu, czy to on jest Wybrańcem. Cypher oznacza natomiast zero i pochodzi od arabskiego sifr. Zero i jedynka tworzą podstawę systemu binarnego, a zatem współczesnych danych komputerowych. Z tych dwóch cyfr składa się też numer mieszkania Neo, 101. Z kolei Trinity znaczy „grupa trzech”, a bohaterkę poznajemy w pokoju 303.
Pokaż spoiler
Przełożony Neo w Metacortex mówi podczas ich rozmowy na początku filmu o wyborach. Nazywa się Rhineheart, co może odsyłać do Luke’a Rhineharta, autora poświęconej wyborom książki „The Dice Man”.
Pokaż spoiler
Neo pyta Choia: „Masz czasem takie uczucie, że nie wiesz, czy nie śpisz, czy jeszcze śnisz?”. Ten odpowiada: „Mhm, cały czas. To się nazywa meskalina. Jedyny sposób, żeby latać. Hej, mnie to wygląda po prostu na to, że musisz się odłączyć, stary”. Rozmowa zapowiada dalszy los Neo: zostanie odłączony od Matrixa, a na końcu opanuje także latanie.
Pokaż spoiler
Agenci najwyraźniej wszyscy noszą czarne garnitury ze złotą podszewką, dostrzegalną jedynie podczas biegu i walki. Może to zapowiadać możliwość rozpoznawania programów w Matrixie przez osoby obdarzone odpowiednim „wzrokiem”. Zdolność tę ujawniono dopiero w późniejszych filmach, zwłaszcza na początku „Matrix: Reloaded”, kiedy Neo ogląda program Seraph przed uzyskaniem dostępu do Wyroczni.
Pokaż spoiler
Thomas Anderson pracuje w firmie Metacortex. Według Webstera człon meta- oznacza „wychodzący poza, wyższy, przekraczający”, a -cortex to „zewnętrzna warstwa (granica) istoty szarej otaczającej mózg”. Nazwę można więc odczytać jako „przekraczanie granic mózgu”, czyli dokładnie to, czego zaczyna dokonywać Neo.
Pokaż spoiler
Filmowe metro nosi nazwę CityRail, identyczną z nazwą sieci podmiejskiej kolei w Sydney.
Pokaż spoiler
Plakat pokazuje Cyphera z pistoletem maszynowym, choć bohater ani razu nie korzysta z niego w filmie. Podobnie Morpheus trzyma na plakacie pistolet, którego nie używa na ekranie.
Pokaż spoiler
Polecenie „idź za białym królikiem”, które Neo dostaje na początku, oraz tatuaż Dujour z białym królikiem nawiązują do „Alicji w Krainie Czarów” Lewisa Carrolla. Wachowscy odsyłają do podążania Alicji za królikiem do nory prowadzącej do dziwnego, magicznego świata. Morpheus również przywołuje ten motyw podczas spotkania z Neo, oferując niebieską i czerwoną pigułkę. Neo wybiera czerwoną, która uwalnia go z Matrixa.
Pokaż spoiler
Przygotowanie ujęcia maszyn zbierających ciała w elektrowni, towarzyszącego wyjaśnieniom Morpheusa o Matrixie, zajęło półtora roku.
Pokaż spoiler
Zanim Neo zacznie walczyć z Morpheusem w programie treningowym, pociera kciukiem nos. Naśladuje tym gest Bruce’a Lee sprzed ataku na przeciwnika. Reeves dodał go od siebie w ramach improwizacji.
Pokaż spoiler
Zamawiając broń i amunicję, Neo dzwoni pod 555-0161.
Pokaż spoiler
Agent Smith porównuje ludzi w rozmowie z Morpheusem do raka: zajmują kolejne obszary i rozmnażają się, aż wyczerpią zasoby. W „Matrix: Rewolucje” (2003) sam Smith staje się wirusem, który pochłonął wszystkie programy Matrixa.
Pokaż spoiler
Gdy Thomas Anderson po otrzymaniu komputerowego polecenia „idź za białym królikiem” otwiera drzwi imprezowiczom, widać numer jego mieszkania: „101”. W powieści George’a Orwella „1984” w pokoju 101 Policja Myśli torturuje buntowników.
Pokaż spoiler
Neo chowa przedmioty w książce Jeana Baudrillarda „Simulacra and Simulation”, traktacie o postmodernistycznych pojęciach symulacji i hiperrzeczywistości. Kryjówka znajduje się w rozdziale „On Nihilism”. Nihilizm bywa wiązany z rozpaczą i przekonaniem o bezsensie życia. Przed lekturą scenariusza cała główna obsada musiała obowiązkowo przeczytać właśnie tę książkę.
Pokaż spoiler
Hugo Weaving wyjaśniał, że poznajemy Smitha jako maszynę: Agenta podporządkowanego systemowi reprezentującemu świat maszyn. Z biegiem filmu staje się jednak coraz mniej mechaniczny, a coraz bardziej ludzki. W końcu postanawia przestać słuchać systemu, co wyraża wyjęciem słuchawki z ucha.
Pokaż spoiler
Około 41. minuty Morfeusz wyjaśnia Neo w Konstrukcie, czym jest Matrix, pokazując na ekranie starego telewizora zrujnowane i opuszczone miasto. Bez dodatkowego komentarza prezentuje panoramę Nowego Jorku, rozpoznawalną po Twin Towers i dawnym zarysie wybrzeża Manhattanu. Osobliwym zbiegiem okoliczności wieże zostały zniszczone dwa i pół roku po premierze filmu, podczas ataków z 11 września.
Pokaż spoiler
Po pojedynku w metrze Neo ma dotrzeć do tego samego hotelu i pokoju, w którym na początku Trinity oczekuje przybycia policji.
Pokaż spoiler
Kamera cofająca się po strzelaninie w holu pokazuje zniszczenia, a po chwili od jednego z filarów odpada duży fragment. Zdarzyło się to przypadkowo, ale ujęcie zachowano ze względu na efekt.
Pokaż spoiler
Komórki z wysuwaną osłoną klawiatury to model Nokia 8110, zwany Stiletto, a także „telefonem bananem”.
Pokaż spoiler
Ładunek w windzie wyposażono w zapasową parę przełączników rtęciowych. Ruch powoduje w nich przemieszczenie rtęci do dwóch styków, zamykając obwód i uruchamiając mechanizm. O takich przełącznikach jest też mowa w „Zabójczej broni” (1987).
Pokaż spoiler
Jako ostatni nakręcono moment, gdy po pierwszym odłączeniu od systemu Neo zostaje wrzucony do jeziora.
Pokaż spoiler
Przed strzelaniną w holu uzbrojeni po zęby Neo i Trinity nie przechodzą kontroli bezpieczeństwa. Przybyli odbić Morpheusa i zamierzają zabić wszystkich, którzy go przetrzymują. W „True Vengeance” z 1997 roku Daniel Bernhardt, późniejszy uczestnik serii Matrix i John Wick, postępuje tak samo w scenie ratowania porwanej osoby.
Pokaż spoiler
Neo wypowiada w pierwszych czterdziestu pięciu minutach osiemdziesiąt kwestii, z których czterdzieści cztery są pytaniami. Daje to średnio niemal jedno pytanie w każdej minucie.
Pokaż spoiler
Szyby, w które Trinity uderza helikopterem, są oknami sali projekcyjnej Columbia Pictures w australijskim Sydney.
Pokaż spoiler
Wypowiedzi Wyroczni do Neo zapowiadają dalsze wydarzenia, zwłaszcza trzy: „Może w następnym życiu”, „Jedno z was [Neo albo Morpheus] umrze” oraz „Weź ciastko. Obiecuję, że zanim je zjesz, poczujesz się jak nowo narodzony”. Dwie pierwsze odnoszą się bezpośrednio do przemiany Neo w Wybrańca podczas hotelowego starcia z Agentami. Trzecia może sugerować wprowadzenie lub uruchomienie „programu głównego”, wspomnianego przez Architekta w „Matrix: Reloaded”, ponieważ moce Neo zaczynają się ujawniać po zjedzeniu ciastka.
Pokaż spoiler
Pierwotny scenariusz zawierał znacznie więcej wulgaryzmów, w szczególności słów na F. W ostatecznej wersji każde pozostawione przekleństwo na F zastąpiono słowem na S.
Pokaż spoiler
W usuniętym dialogu Cypher mówi Neo o wcześniejszych kandydatach Morpheusa na Wybrańca. Każdy z nich zginął, próbując stawić czoło Agentom.
Pokaż spoiler
W finałowym pościgu Smitha za Neo, gdy bohater szuka wyjścia z budynku, przebiega przez mieszkanie dwóch starszych kobiet. Dzieje się to tuż po poleceniu Tanka, by skręcił w tę „drugą” lewą stronę. W telewizorze widać The Prisoner (1967), kultowy serial z końca lat 1960. Jego bohater, oficjalnie bezimienny tajny agent, zostaje porwany i budzi się uwięziony w wiosce bez nazwy. Punktem wyjścia tej przełomowej produkcji jest myśl, że „wszyscy jesteśmy więźniami”.
Pokaż spoiler
Na stacji metra Neo i Agent zostają sami i wystrzeliwują wszystkie naboje. Słowa przeciwnika „Jesteś pusty” zapowiadają, że umysł Neo wreszcie się uwolnił.
Pokaż spoiler
Trzykrotnie pojawia się przed Neo perspektywa powrotu do dawnego życia zamiast dalszej drogi. Najpierw chce wysiąść z auta, a Trinity mówi: „Bo byłeś tam na dole, Neo. Znasz tę drogę. Wiesz dokładnie, gdzie się kończy. I wiem, że to nie tam chcesz być”. Kilka minut później Morfeusz daje mu możliwość wybrania niebieskiej pigułki i powrotu do życia z dowolnymi przekonaniami. Wreszcie Wyrocznia stwierdza, że nie jest Wybrańcem, ale być może zostanie nim w następnym życiu.
Pokaż spoiler
Do zderzenia helikoptera z budynkiem użyto modelu budynku w skali 1/4, który ekipa wysadziła.
Pokaż spoiler
Jednym z licznych chrześcijańskich odniesień jest podobieństwo Cyphera do nowotestamentowego Judasza Iskarioty. Judasz należał do dwunastu apostołów wybranych przez Jezusa do głoszenia w jego imieniu, lecz ostatecznie zaparł się swojej doskonałej znajomości Zbawiciela i zdradził go za trzydzieści srebrników. Cypher również zdradza Morfeusza oraz sprawę Syjonu w zamian za złudne przyjemności Matrixa.
Pokaż spoiler
Dekorację dojo przygotowano na długo przed zdjęciami. Podczas walki aktorzy często rzeczywiście się dotykali, przez co obaj nabawili się siniaków. Uraz szyi Keanu Reevesa ograniczył wcześniejszy trening na linach; dodatkowo aktor był już mocno poobijany przez Fishburne’a. Nie potrafił zadowalająco wykonać potrójnego kopnięcia i złościł się na siebie, więc zdjęcia przełożono. Kilka dni później udało mu się to w zaledwie trzech dublach. Yuen Woo-Ping zmienił następnie choreografię: w końcowej części aktorzy mieli tylko markować uderzenia. Wyglądało to jak trening, a im zapewniło potrzebną ulgę.
Pokaż spoiler
Hugo Weaving nadał Agentowi Smithowi głos wzorowany na prezenterze wiadomości z lat 1950. Laurence Fishburne dostrzegł w nim podobieństwo do Waltera Cronkite’a.
Pokaż spoiler
Do City Boarding można zadzwonić pod numer 555-0156.
Pokaż spoiler
Uraz szyi Keanu Reevesa wymusił przesunięcie części sekwencji akcji, by aktor mógł w pełni wyzdrowieć. Najpierw realizowano więc sceny mniej obciążające fizycznie: w gabinecie szefa Thomasa Andersona, w pokoju przesłuchań oraz w samochodzie jadącym z Neo do Wyroczni.
Pokaż spoiler
Zdjęcia kulminacyjnego pojedynku Neo z Agentem Smithem w metrze zajęły o 10 dni więcej, niż przewidywał plan.
Pokaż spoiler
Większość statystów w programie treningowym dotyczącym Agentów to bliźniacy, widoczni w tle jako powtarzające się postacie. Miało to sugerować, że Mouse uprościł sobie pracę przy projektowaniu mieszkańców symulacji.
Pokaż spoiler
Trinity, grana przez Carrie-Anne Moss, używa dwóch pistoletów Beretta 84FS Cheetah jako broni bocznej. Wybrano ten model ze względu na niewielkie dłonie aktorki: pełnowymiarowe Beretty 92F wyglądałyby w nich zbyt duże.
Pokaż spoiler
Poznajemy Neo śpiącego przy komputerze, na którego ekranie szybko zmieniają się obrazy. Jeden przedstawia pierwszą stronę autentycznej arabskiej gazety o tytule znaczącym w przybliżeniu „Południe”. Główny materiał dotyczy rozmów libańskich chrześcijan z syryjskim prezydentem Al Asaadem pod koniec lat 1990.
Pokaż spoiler
Sceny wewnątrz Matrixa zabarwiono na zielono, tak jakby oglądało się je na monitorze. Rzeczywistemu światu nadano natomiast błękitny odcień. Błękitu w Matrixie używano oszczędnie, bo reżyserzy kojarzyli go przede wszystkim z realnym światem, choć paradoksalnie należy on często do najrzadszych barw w naturze. Pojedynek Morfeusza z Neo, rozgrywający się poza obiema tymi rzeczywistościami, utrzymano w żółtej tonacji.
Pokaż spoiler
Cypher subtelnie zapowiada swoją odmienność, odwołując się do Czarnoksiężnika z krainy Oz, podczas gdy reszta przywołuje Alicję w Krainie Czarów. Wyróżnia go to wśród załogi Nebuchadnezzara, a także może odsłaniać inne rozumienie przebudzenia. Alicja znajduje bowiem wolność w świecie niebezpiecznym i zagmatwanym. Bohaterka Czarnoksiężnika trafia zaś wskutek tragedii do obcej krainy, jest ścigana za niechcianą sytuację i zmuszona do zabijania. Tęskni za domem, gdzie ostatecznie budzi się ze wspomnieniem innego świata niczym dziwnego snu, który zapewne z czasem zapomni.
Pokaż spoiler
Przed sceną przebudzenia Neo w kapsule Keanu Reeves zrzucił 15 funtów i ogolił całe ciało. Miało to nadać bohaterowi wyniszczony wygląd.
Pokaż spoiler
Gdy Tank wgrywa Neo umiejętności walki, monitor pokazuje kolejne style: przy komputerowej sylwetce człowieka pojawiają się ich nazwy. Piąta to „Drunken Boxing”. Yuen Woo-Ping, odpowiedzialny za choreografię tego filmu, wyreżyserował też wczesny przebój Jackie Chana Pijany mistrz (1978) i opracował do niego walki. Bohater Chana uczy się tam Zui Chuan, czyli pijanego boksu. Wśród innych ładowanych Neo stylów widać jiu-jitsu, savate, kempo, taekwondo i oczywiście kung fu.
Pokaż spoiler
W restauracyjnej scenie Smitha i Cyphera krwisty stek zastępowały odpowiednio przygotowane grzyby shiitake — w szerokich planach i ujęciach wymagających dłuższego trzymania jedzenia. Joe Pantoliano, grający Cyphera, nie cierpiał krwistej wołowiny i jedzenie jej wywoływało u niego odrazę, dlatego na planie czekało wiaderko, do którego mógł ją wypluwać.
Pokaż spoiler
Aż do finałowego monologu Neo Keanu Reeves nie wypowiada ani razu więcej niż 5 kolejnych zdań.
Pokaż spoiler
Do otwierającej walki Trinity Carrie-Anne Moss przygotowywała się przez około 6 miesięcy, a zdjęcia zajęły 4 dni. Już podczas pierwszych prób ekranowych odbyła mniej więcej 3-godzinną walkę z hongkońską ekipą od scen na linach. Wachowscy sprawdzali, czy aktorzy zdołają sami wykonać większość układów walk, co nie było wówczas standardem.
Pokaż spoiler
Podczas spotkania Morfeusz daje Neo wybór: niebieska pigułka oznacza dalsze życie w Matrixie, czerwona zaś uwolnienie i przejście do rzeczywistego świata. Późniejsze przebudzenie nawiązuje do tej decyzji. Po połknięciu czerwonej pigułki Neo budzi się w ogromnej kapsule wypełnionej czerwonym płynem — jakby we wnętrzu wielkiej „czerwonej pigułki”. W podobnych, niezliczonych czerwonych kapsułach zamknięta jest także reszta ludzkości.
Pokaż spoiler
Do sceny z „Kobietą w czerwieni” zaangażowano wiele par bliźniąt jednojajowych. Miały sugerować, że program treningowy zrobiono niewielkim nakładem środków, powtarzając te same postacie. Wysoki mężczyzna z zaczesanymi włosami i okularami przeciwsłonecznymi z pierwszego ujęcia wraca na przykład kilka sekund później jako policjant wystawiający mandat parkingowy.
Pokaż spoiler
Agenci, w tym Smith grany przez Hugo Weavinga, noszą jako broń boczną pistolety IMI Desert Eagle Mark XIX na amunicję .50 Action Express. Wachowscy wybrali je mimo sprzeciwu rusznikarza Johna Bowringa, który określał Desert Eagle jako „pistolety dla palantów”.
Pokaż spoiler
Planowanie i przygotowanie odbicia Morfeusza przy użyciu helikoptera trwało dłużej niż pół roku.
Pokaż spoiler
Przyrząd do wyciągania robala, którym Trinity posługuje się w samochodzie przy Neo, naprawdę działał. Modelarze budowali go przez 12 tygodni.
Pokaż spoiler
Z plenerowych ujęć wyeliminowano wszelki błękit, aby podkreślić rzeczywistą ponurość świata Matrixa.
Pokaż spoiler
Stary odbiornik telewizyjny z jednej z początkowych scen wyprodukowała AWA (Amalgamated Wireless Australia). Ta sama firma łączy się z późniejszą sekwencją helikoptera: widoczna w tle niektórych ujęć biała wieża na budynku to charakterystyczna dla Sydney AWA Radio Tower.
Pokaż spoiler
W początkowych scenach z Keanu Reevesem wewnątrz Matrixa ubrania bohatera celowo są zużyte i źle leżą. Sugeruje to, że Thomas Anderson nie czuje się w tym świecie w pełni na miejscu.
Pokaż spoiler
Rusznikarz John Bowring wyjaśniał, że broń Keanu Reevesa w scenach holu i windy była lekkim plastikowym rekwizytem. Bardzo dokładna kopia MP5K ważyła jedynie około 150–200 gramów, dzięki czemu aktor mógł ją nosić bez obciążenia prawdziwą bronią. Przygotowano też cięższe egzemplarze do ujęć, w których pistolety miały spadać na podłogę.
Pokaż spoiler
Podczas spotkania z Cypherem Smith nazywa go „panem Reaganem”. Pozwala to poznać zarówno jego tożsamość w Matrixie, jak i pseudonim używany w rzeczywistym świecie. Poza Neo jest jedyną postacią filmu, dla której znamy obie te tożsamości.
Pokaż spoiler
Miejsce, w którym Neo spotyka Trinity, to autentyczny klub S&M w Sydney. Statystowali jego stali goście, poproszeni o przyjście we własnych strojach.
Pokaż spoiler
Dając Neo wybór pigułek, Morfeusz trzyma niebieską w lewej dłoni, a czerwoną w prawej. W bardzo bliskim ujęciu jego twarzy okulary odbijają jednak dłonie jak lustro, odwracając strony. Symbolizuje to zwodniczość rzeczywistości i możliwość zatarcia rozróżnienia między „lewą” a „prawą”.
Pokaż spoiler
Film łączy z serią „Terminator” kilka podobieństw. Przedstawia ponurą, postapokaliptyczną przyszłość opanowaną przez maszyny. Morfeusz wraz z rebeliantami próbuje wyzwolić ludzkość spod ich władzy i kontroli programu Matrix. Neo uchodzi za wybrańca, który zniszczy Matrix i zakończy wojnę ludzi z maszynami. On, Morfeusz i Trinity noszą skórzane ubrania oraz okulary, a Trinity w jednej ze scen jedzie motocyklem. Neo jest pracownikiem firmy komputerowej i hakerem. Pilnujący porządku program Agent Smith przybiera w Matrixie cudze postacie, natomiast jedną z broni używanych przez Neo przeciw Agentom jest minigun.
Pokaż spoiler
Statek Morfeusza nazwano Nebuchadnezzar w nawiązaniu do babilońskiego króla Nabuchodonozora II z biblijnej Księgi Daniela. Nabuchodonozor Wielki zasłynął podbojami Izraela, a dokładniej Judy i Jerozolimy. Dla żony wzniósł również wiszące ogrody Semiramidy, zaliczane do siedmiu cudów starożytnego świata. W Księdze Daniela 2:1-49 dręczy go sen, którego nie rozumie, lecz wytrwale szuka wyjaśnienia. Odpowiada to poszukiwaniom ludzi pragnących wydostać się z Matrixa: Morfeusz i jego załoga po uwolnieniu ich umysłów starają się udzielić im odpowiedzi.
Pokaż spoiler
Kapsule, w której Neo budzi się podłączony do Matrixa, nadano celowo brudny, zużyty i złowrogi wygląd. Testujący jej mechanizm oddechowy człowiek doznał hipotermii w czasie krótszym niż 8 minut, dlatego konieczne okazało się ogrzewanie kapsuły.
